ތިރީގައިވާ ފުރިހަމަ މަޒުމޫނަކީ އަބޫ ޢިޔާޟްގެ މަޒުމޫނު، Resources on Rebellion, Sedition and Secession (Splitting a Nation) (އާ ޓެބެއްގައި ހުޅުވޭނެ)(English) ގެ ތަރުޖަމާއެކެވެ. އަޞްލު ޢަރަބިން އޮތް ވާހަކަތައް ނަޤުލުކޮށްފައިވާ ތަންތަނުގައި، އަޞްލު ޢަރަބި ނައްޞު ބޭނުންކޮށްފައިވެއެވެ.
ތިޔަބައިމީހުންގެ ކަންތައް އެއް ފިރިހެނެއްގެ މައްޗަށް އެއްބައިވެފައިވާ ހާލުގައި، ތިޔަބައިމީހުންގެ ދަނޑި ބިނދާލަން ނުވަތަ ތިޔަބައިމީހުންގެ ޖަމާޢަތް ބައިބައިކޮށްލަން ބޭނުންވެ ތިޔަބައިމީހުންގެ ގާތަށް އަންނަ މީހާ، އޭނާ މަރާލާށެވެ.
ﷲ (سبحانه وتعالى) އަހަރެމެން، ޔަމަނުގެ ރައްޔިތުން ހޭލެއްވުމަށް ވެދާނެއެވެ، ސަބަބަކީ ޔަމަނަކީ އެއް ޤައުމެކެވެ، އަދި އެ ބައިބައިކުރެވުނީ ގޯސްވެފައިވާ ސިޔާސަތުތަކުންނެވެ، އެ ބައިބައިކުރެވުނީ އެދުންތަކުންނެވެ.
މި ބިމުގައި، ޔަމަނުގައި ތިބި މުސްލިމުންގެ މައްޗަށް ވާޖިބެއް ވެއެވެ... އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ﷲ ވެރިކަން ދެއްވި މީހާއާއެކު ހުރުމަށެވެ... އެބޭކަލަކު ދޫކޮށްނުލާށެވެ، އަދި (ކުރިމަތިލާ މީހުންނަށް) އެބޭކަލަކު ޙަވާލުނުކުރާށެވެ. ފަހަތަށް ޖެހި، ޙިމާޔަތް ނުދީ، ވަކިވެ، ނުވަތަ މުސްލިމުންނަށް ޙިމާޔަތްދިނުމުން އެހެން މީހުން ހުއްޓުވާ މީހަކީ ޚާއިނެކެވެ.
އަހުލުއްސުންނާ ސުންނަތުގެ އަސާސްތަކަށް ޝަރަފުދެއެވެ، އެހެންކަމުން އެ ނަން ލިބިފައިވެއެވެ. އެ އަސާސްތައް ޚިލާފުކުރެވި، ސަލަފިއްޔާއަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނަކަށްވިޔަސް ޖިނާޔަތްކުރާ މީހުން ދެކޮޅު ހަދައި، ޚިލާފުވުންތައް ޞައްޙަކުރުމަށް ބާޠިލު ދަލީލުތަކާއި ޝުބުހާތްތައް ހުށަހަޅާއިރު (ޢަރަފާތު އަލްމުޙައްމަދީ، އަސްޢަދު އައްޒަޢުތަރީ، ޞަލާޙު ކަންތޫޝް)، ސުންނަތަށް ދިފާޢުކުރުމަކީ ވާޖިބެކެވެ، ސަބަބަކީ އެމީހުންގެ ޝުބުހާތްތައް ދެމިއޮވެ އެހެން މީހުންނަށް އަސަރުކުރެވިދާނެތީއެވެ، ވަރަށް ފަސޭހައިން ގުޅޭ މިދެންނެވި މިހާރުގެ ޒަމާނުގައި ޚާއްޞަކޮށް، އެއްވެސް މީހަކަށް އެހެން ގިނަ ޤައުމުތަކުގައި ދަރިވަރުންނާއި ފަހަތުން ދަންނަ މީހުންނާއި ތާއީދުކުރާ މީހުން ލިބޭތީއެވެ. އެ އަސާސްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑުތަކަކީ ވެރިކަމާއި، ކިޔަމަންތެރިކަމާއި، ބަޣާވާތާއި، ފިތުނައާ ބެހޭ އަސާސްތަކެވެ، އެއީ ސިޔާސީ ހާދިސާތަކާއި ކަންތައްތަކެވެ، އެކަންތަކުގައި ޝަރުޢީ ސިޔާސަތު ފާޑުކިޔޭ ސިޔާސަތުން ވަކިކުރުން ލާޒިމެވެ. ހަގީގަތުގައި، މި ކަންތައްތައް 1990 ވަނަ އަހަރުގެ ދިހަ އަހަރު ތެރޭގައި ޖިއޮޕޮލިޓިކަލް ހާލަތްތަކުގައި ފާޅުވި ހަމަ އެ ކަންތައްތަކެވެ، އަދި އޭގެ ފަހުން ސަލަފިއްޔާއާއި ސަލަފީ މަންހަޖު، ވެރިކަމާއި، ބަޣާވާތާއި، ފާޑުކިޔުމާއި ތައުރީފުކުރުމާއި، ހިޒުބިއްޔަތާއި އަދި މިފަދަ ކަންކަމާ ބެހޭ ބާޠިލު ފިކުރުތަކާއި އުޞޫލުތަކުން ސާފުވެ ވަކިވެގެން ދިޔައެވެ (ބައްލަވާ: “އަލްޤުޠުބިއްޔާ”، އަދި “މަދާރިކުއްނަޛަރު”).
މަތީގައި ފާހަގަކުރެވުނު ޙަދީޘާއި އެފަދަ ޙަދީޘްތަކަކީ ޙަޤީޤީ ދިރިއުޅުމުގެ ހާލަތްތަކަށް ތަބާވާ ވަޙީގެ ހިދާޔަތުގެ ތެރެއިންނެވެ، އަދި އެއީ ފޮތްތަކާއި ދަރުސްތަކާއި ޙާޟިރުކުރުންތަކަށް ހުރި ޒީނަތެއް ކަމުގައި ނުވެއެވެ.
ޒަމާންތަކުގައި ޢިލްމުވެރިން މި ނައްޞުތައް ހާދިސާތަކާއި ކަންތައްތަކަށް ތަންފީޒުކުރައްވާފައިވެއެވެ، އެއީ މި ކަންތައްތައް ޙަޤީޤީ ދިރިއުޅުމުގައި ހިނގާ ގޮތް، އެ ކަންކަން ގިނަފަހަރު ގިނަ ތަންތަނުގެ ބޮޑު ޒަހުމަތްތަކާއެކު ހުންނަ ގޮތް، މީހުން މަކަރުޖަހާ ގޮތް (ނުވަތަ އަމިއްލައަށް މަކަރުޖަހާ ގޮތް) އަދި އެ ކަންތަކަށް ދަމައިގެންދާ ގޮތް، އަދި މި ހިދާޔަތުން އަޅާގެ އަދި ބިމުގެ ފައިދާތައް ރައްކައުތެރިކުރާ ގޮތް ދައްކަވައިދެއްވުމަށެވެ.
މިއީ ސުންނަތް ތަޢުލީމުދީ ބަޔާންކުރުމުގެ ބައެއް އަދި ޙިއްޞާއެކެވެ، އަދި “މީހުން ފާޑުކިޔޭ ސިޔާސަތުގައި ބޫކުރުވުން” ނޫނެވެ. އަދި މި ބާވަތުގެ ހާދިސާތަކަކީ މީހުން އިމްތިޙާނުކުރެވި ވަކިކުރެވި ތަފާތުކުރެވޭ ފިތުނަތަކެވެ.
ފަހެ، ސަލަފިއްޔާއަށް ދަޢުވާކުރާ މީހުން ޝުބުހާތްތަކާއެކު އަންނައިރު، މިސާލަކަށް ޤައުމެއްގެ ބާރުގެ އިމާރާތުގެ ތެރެއިން ކުރެވޭ ތެރެއިންގެ ބަޣާވާތާއި ޤައުމުން ބޭރުން ކުރެވޭ ބޭރުގެ ބަޣާވާތް ތަފާތުކުރުމާއި، ނުވަތަ ޢަލީ އާއި މުޢާވިޔާ (رضي الله عنهما) ދެމެދު ހިނގި ކަމުން ބަޣާވާތާއި ފިތުނައާއި ވަކިވުމުގައި ބައިވެރިވުން ޞައްޙަކުރުމާއި، ނުވަތަ ޝަރުޢީ ވެރިކަމާ ދެކޮޅަށް ކުރެވޭ ބަޣާވާތްތައް ދުނިޔަވީ ބާރުގެ ގޮންޖެހުންތަކެއްގެ ގޮތުގައި އަލުން ބަޔާންކުރެވި، އެ ޝަރުޢީ ވެރިކަމާއެކު ހުރުމާއި އެކަމަށް ތާއީދުކުރުން ނުވާނެ ކަމަށް ބުނުމާއި، މުސްލިމް ޤައުމުތައް އަދިވެސް އިސްތިޢުމާރުގެ ދަށުގައި ހުރިކަމާއި ދީނުގެ ޙުކުމްތައް ތަންފީޛު ނުކުރާ ކަމަށް ބުނުމުން، ބަޣާވާތް ޞައްޙަކުރުމަށް ފިކުރީ ބިންގަލެއް ލިބިދިޔަ ގޮތުގައި، އަދި އެފަދަ ކަންތަކާއެކު އަންނައިރު، މިއީ ސުންނަތުގެ އަސާސްތައް ނިގުޅާލާ ކަމެކެވެ، އަދި މަންހަޖުގައި (އަދި ޢަޤީދާގައިވެސް) ބޮޑެތި ޚިލާފުވުންތަކެއް ހިމެނޭ ކަމެކެވެ، އެކަމަށް މަޑުނުކުރެވޭނެއެވެ.
މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި، ޙައްޤުގެ ބައިވެރިން ޢާންމު އަދި ސާފުނުވާ ވާހަކަ ދައްކައިގެން ނުވަތަ އެ ނައްޞުތައް ކޮންކަމަކާ ބެހޭ ކަމާއި ކޮން މީހުންނާ ބެހޭ ކަމާއި ކޮންގޮތަކަށް ބެހޭ ކަމެއް ނުބުނެ ދެންނެވުމުން ނުވަތަ ޢިލްމުވެރިންގެ ނަޞޭޙަތާއި ހިދާޔަތް މިހާރުގެ ފިތުނައަށް ކުރެވޭނެ ގޮތް ސާފުކުރުމެއްނެތި، ޙައްޤު ހުރީ ކޮންތަނެއްގައި ކޮން މީހުންގެ އަރިހުގައިކަމާއި ގޯހުގައި ބާޠިލުގައި ތިބި މީހުން ދެނެގަތުމެއްނެތި، ޢިލްމުވެރިންގެ ބަސްތައް ހުށަހެޅުމުން މަގުނުގަނެއެވެ.
މިއީ އަހުލުއްސުންނާގެ މަގެއް ނޫނެވެ.
އަހުލުއްސުންނާ މި ބާވަތުގެ ހާދިސާތަކުގައި ސާފު، ފާޅު، އަދި ވަގުތުގައި ކަމުން ޢަމަލުކުރާ ނިންމުންތައް ނިންމަވައެވެ، ސަބަބަކީ އެ ހާދިސާތަކަކީ ޢަޤީދާގެ ކަންތައްތަކުގެ ތެރެއިން ކަމުގައިވާ ސުންނަތުގެ އަސާސްތަކާ ގުޅިފައިވާ، އެއަސާސްތަކުން ވަކިނުކުރެވޭ ކަންތައްތަކެއް ކަމުން ނެވެ، ޚާއްޞަކޮށް ޖިނާޔަތްކުރާ މީހުން ޖަވާބުދެވޭ ނަޞޭޙަތާއި ރަނގަޅުކުރުމަށް ރަނގަޅު ޖަވާބެއް ނުދީ، ޝުބުހާތްތަކާއި ގޯސް ވިސްނުންތަކާއި ބާޠިލު އުޞޫލުތައް ފެތުރުވާ ހާލަތުގައެވެ. އެކަމުގެ ބަދަލުގައި، ގަދަކަމާއި، ރުޅިވެރިކަމާއި، ޢުދުވާނުކަމާއި، ތެދުކިޔާ ފާޑުކިޔުންތެރިޔާ(ންނާ) ދެކޮޅަށް ޝަޚްޞިއްޔަތު ފަނާކުރުމުގެ ތަދުގައެވެ.
އެހެންކަމުން، ޝަރީޢަތުގެ މަޤްޞަދު ހާސިލްކުރުމަށްޓަކައި، ނަޞޭޙަތާއި ކެތްމަޑުކުރުމުގެ ދުވަސް ހުސްވުމަށްފަހު ޙައްޤު ބަޔާންކޮށް ދިފާޢުކުރާ އެ ފާޑުކިޔުންތެރިންނަށް އަހުލުއްސުންނާ އަތުގައި އަތްލައި އަޑުބަލާކުރެއެވެ. އެއީ ބާޠިލުގެ އަޑުތައް ފޮރުވާލެވި، ޢާންމު މީހުން ޙައްޤުގެ އަޑުގެ ދިމާއަށް ޙަރަކާތްތެރިވެ، ފިތުނަ ނިވާލެވި، އަހުލުއްސުންނާގެ އެއްބައިވުން ރައްކައުތެރިވުމަށްޓަކައެވެ.[2]
ސުންނަތަށް ޙަޤީޤަތުގައި ޝަރަފުދޭ މީހުންނާ، ދުލުން އެކަމަށް ގޮވަމުން ހަމަ ޙަޤީޤަތުގައި އެ ސުންނަތް ޚިލާފުކުރާ ނުވަތަ އެ ހުރަސްކުރެވޭތީ ސަމާލުކަން ނުދޭ މީހުންގެ ތަފާތުގެ ރަނގަޅު ޢަމަލީ މިސާލަކީ ދެކުނު ޔަމަނުގައި ހިނގި ފިތުނައާއި، ބަޣާވާތާއި، ވަކިވާން މަސައްކަތްކުރުން، އަދި އޭގެ ފަހުން އެ ކަމުގެ ޙަޤީޤަތަށްވުރެ އެހެން ގޮތަކަށް ދައްކާލުމަށް ބަލިކަށި ޝުބުހާތްތައް ހުށަހެޅުމެވެ.
ޖަޒީރާ (އަލްޖަޒީރާ) ވަށައިގެން ރޭވުންތަކެއް އެބަހުރިއެވެ، އެއީ ދެކުނު ޔަމަނާއި ސޮމާލިޔާއާއި ސުޑާނުގައި ވަކިވުންތަކާއި ބަޣާވާތްތަކުގެ ތެރެއިން ފައިގަދަ ތަންތަން އުފެއްދުމެވެ، އަދި އެއީ ޞިހްޔޫނީންނާއި އެމީހުންގެ އެހީތެރިންގެ ދިގު ވަގުތުގެ އެޖެންޑާގެ ބައެކެވެ. އެއާއެކު ހޫޘީންނަށް ތަމްސީލުކުރާ ރާފިޟާއަށްވެސް އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ރޭވުންތަކެއް އެބަހުރިއެވެ. ކަންތައްތައް ނުބައިވުމަށް މަދުވާހެން ޚަވާރިޖުންވެސް އެބަތިބިއެވެ.
ސައުދީ ޢަރަބިއްޔާގެ ލީޑުގައިވާ ކޮއަލިޝަންގެ ސިޔާސަތަކީ ސަލާމަތާއި ސްޓެބިލިޓީގެ ސަބަބުތަކުންނާ، އެ އެޖެންޑާތަކާ ދެކޮޅު ހެދުމަށްޓަކައި އެއްބައިވެރި ދެކުނު ޔަމަނު (އަދި ނިމުމުގައި މުޅި ޔަމަނު) ދެމެހެއްޓުމެވެ. އެއްބައިވެރި ދެކުނު ޔަމަނު ދެމެހެއްޓުމަކީ ޤައުމީ ރައްކާތެރިކަމުގެ ކަމެކެވެ، އަދި ރާފިޟީ، ޚާރިޖީ އަދި ޞިހްޔޫނީ ނުރައްކާތައް ކޮންޓްރޯލްގައި ބެހެއްޓުމުގެ އެންމެ ރަނގަޅު މަގެވެ. ނަމަވެސް ޢައިދަރޫސް އައްޒުބައިދީ (ދެކުނުގެ އިންތިޤާލީ ކައުންސިލް، STC) ގެ ލީޑުގައިވާ ބަޣާވާތްތެރި ވަކިވާ ޖަމާޢަތާއި މަގުފުރެދިފައިވާ ބަޣާވާތްތެރިޔާ ހާނީ ބިން ބުރައިކް (ބޭރު ޞާޙިބުންގެ އެހީތެރިކަމާއެކު) އެ ސަރަޙައްދީ ސަލާމަތުގެ ސިޔާސަތުތަކާ ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރިއެވެ.
އެހެންކަމުން، މި ފިތުނަ ހިމެނެނީ ޚިޔާނާތްތެރި ބަޣާވާތްތެރި ލީޑަރަކާއި، ސޯޝަލިސްޓް، ޑިމޮކްރެޓިކް ސިފައިންގެ މީހަކާއި، ސިޔާސީ ހިޒުބެއް، ޝައިޚުންގެ ޢަދަދެއް އަދި ޢަރަފާތު އަލްމުޙައްމަދީ އެވެ. އެމީހުން ހޫޘީން އީރާނުގެ ތާއީދާއެކު މިހާރުވެސް ދެބައިވެފައިވާ ޤައުމެއް ބައިބައިކުރުމަށް ކުރި މަސައްކަތުގައި ތަފާތު މިންވަރުތަކަށް ބައިވެރިވިއެވެ. އެމީހުން ޝައިޚް ރަބީޢުގެ ފަތުވާއަށް ޚިލާފުވެ، ސައުދީ ކޮއަލިޝަންގެ ފަހަތުގައި ހުރުމަށް ދެއްވި ފަތުވާއަށް ޚިލާފުވި (އެބޭކަލަކަށް ޚިޔާނާތްތެރިކަމާއެކު ފުރަތަމަ ޢަމަލުކުރުމަށްފަހު)، އަދި ހަމައެހެންމެ ސައުދީ ސަރުކާރާއި އޭގެ ސަރަޙައްދީ ސަލާމަތުގެ ސިޔާސަތުތަކާ ޚިލާފުވިއެވެ.
އެ ބަޣާވާތްތެރި ޖަމާޢަތާއެކު ހިމެނުމާއި އެ ޖަމާޢަތަށް ތާއީދުކުރުން ޞައްޙަކުރުމަށް، އެމީހުން ބުނަނީ އެމީހުން ހޫޘީންނާއި އިރުހާބީންނާއި އިޚްވާނީންނާ ހަނގުރާމަ ކުރަމުންދާ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ސައުދީގެ ލީޑުގައިވާ ކޮއަލިޝަންވެސް އެހެން ކުރަމުންދެއެވެ، އެކަމަކު ޤައުމުގެ އެއްބައިވުމުގެ މަޤްޞަދާއި އުސޫލުގެ ތެރެއިން (ބޮޑެތި ޖިއޮޕޮލިޓިކަލް މަޤްޞަދުތަކަށްޓަކައި) ނެވެ، އަދި މި ޖަމާޢަތަކީ ތަނުގެ ސިޔާސީ އެދުންތަކުން މަކަރުޖަހައި މަގުފުރެއްދެވިފައިވެއެވެ، އެކަމުން ބޮޑު ތަސްވީރު ފެނުމުން އެމީހުންނަށް ހުރަސްއެޅިއްޖެއެވެ، އެހެންވެ އެމީހުން ބަޣާވާތްތެރި ޖަމާޢަތަކާ ގުޅިފައިވެއެވެ، އަދި ބަޣާވާތް ޞައްޙަކުރާ ބާޠިލު އުޞޫލުތަކާއި ފިކުރުތަކުން އަމިއްލައަށް ދިފާޢުކުރަމުންދެއެވެ.
މުސްލިމް ރިވާޔަތްކުރެއްވި ޢަރްޖަފާ ބިން ޝަރާޙީލް (رضي الله عنه) ގެ ޙަދީޘްގައި، ނަބިއްޔާ (صلى الله عليه وسلم) ވިދާޅުވިއެވެ:[3]
ތިޔަބައިމީހުންގެ ކަންތައް އެއް ފިރިހެނެއްގެ މައްޗަށް އެއްބައިވެފައިވާ ހާލުގައި، ތިޔަބައިމީހުންގެ ދަނޑި ބިނދާލަން ނުވަތަ ތިޔަބައިމީހުންގެ ޖަމާޢަތް ބައިބައިކޮށްލަން ބޭނުންވެ ތިޔަބައިމީހުންގެ ގާތަށް އަންނަ މީހާ، އޭނާ މަރާލާށެވެ.
ޝައިޚް ރަބީޢު ބިން ހާދީ (رحمه الله) ވިދާޅުވިއެވެ:[4]
ބިދުޢަވެރިންގެ ހުރިހާ މީހުންގެ ތެރޭގައި ވެރިޔާއާ ދެކޮޅަށް ނުކުތުމުގެ ޙަރަކާތެއް އެބައޮތެވެ، މި މައުޟޫޢުގައި ޚާލިޞް އަހުލުއްސުންނާ މެނުވީ ސާފުތާހިރު މީހަކު ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނުފެނޭނެއެވެ.
މި ވަޙީގެ ހިދާޔަތާއި، ނަބަވީ އަމުރާއި، ސުންނަތުގެ މި އަސާސްގެ މަތިން، ޝައިޚް ޢަލީ އަލްޙުޛައިފީ ޤައުމު ބަލިކަށިކޮށް ބައިބައިކުރާ ހިޒުބުތަކާއި (ސިޔާސީ ޖަމާޢަތްތަކާއި) އެމީހުންގެ ހަރަކާތްތަކާ ބެހޭގޮތުން މީހުންނަށް ނަޞޭޙަތްތެރިވުމަށް މަސައްކަތްކުރެއްވިއެވެ. އެބޭކަލުން އެ މީހުންނަށް ޖަމާޢަތުގައި، ޝަރުޢީ ވެރިކަމުގެ ފަހަތުގައި އަދި ސައުދީ ކޮއަލިޝަންގެ ފަހަތުގައި ހުރުމަށް ގޮވާލެއްވިއެވެ. ދެރަ ގޮތަކަށް، އެބޭކަލަކު ސުންނަތަށް ޝަރަފުދީ އެ ސުންނަތް އެމީހުންގެ އަމިއްލަ އެދުންތަކުގެ ކުރިމަތީގައި ބަހައްޓާނެކަމަށް ހީކުރެއްވި މީހުންގެ ފަރާތުން އެބޭކަލަށް ނިކަމެތިކަމާއެކު ކިޔައި ފުރައްސާރަކުރެވުނެވެ. އެކަމުގެ ބަދަލުގައި، އެމީހުން އެބޭކަލާ ދެކޮޅުހެދި ޒުލުމުގައި ވެއްޓުނެވެ. އެބޭކަލަށް ނިކަމެތިކަމާއި ބަޑިގަދަވެ، އެބޭކަލާ ލިޔުންތައް ކުޑަކުދިންވެސް ނުލިޔާނެ ލިޔުންތަކެއްގެ ގޮތަށް މަލާމާތްކުރެވި ދޫކޮށްލެވުނެވެ.
ހިނގި ބޮޑެތި ޚިލާފުވުންތަކުގެ ތެރެއިން މިއީ ހިމެނެއެވެ:
❌ ބަޣާވާތާއި ފިތުނައިގައި ބައިވެރިވުން،
❌ ޝަރުޢީ ވެރިކަމާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަކުރުން،
❌ ހިޒުބުތަކަށް އެމީހުންގެ ފާޑުކިޔޭ ސިޔާސަތުގައި ތާއީދުކުރުން،
❌ ހަނގުރާމައާއި ލޭއޮހުމުގެ ކަންކަމުގައި ބޮޑެތި ޢިލްމުވެރިންނަށް ޚިޔާނާތްތެރިވުމާއި ދެބަސްވުން،
❌ ޚާއިނުންގެ ފަރާތުން މުދަލު ބަލައިގަނެ އެމީހުންނާއެކު ސިއްރު ގުޅުންތައް ދެމެހެއްޓުން، އަދި
❌ ބަޣާވާތާއި ފިތުނަ ކުޑަކޮށް ދެއްކުމަށް ބާޠިލު އުޞޫލުތައް އުފެއްދުން.
މަތީގައިވާ ކަންކަމުގެ އިތުރުން، މި ކަންކަމުގައި ވެއްޓުނު މީހުންގެ ފަރާތުން އެހެން ބޮޑެތި އިންޒާރު ސިފަތަކެއްވެސް އެބަހުއްޓެވެ:
❌ އަލްބާނީ މުރްޖިއާއާ އެއްގޮތްވެއްޖެ ކަމުގެ ތުހުމަތު ކުރާ މީހުންނަށް ތަންދިނުން،
❌ ސަލަފީ ބޮޑެތި ޢިލްމުވެރިންނަށް ރަޙްމަތް އެދުން ޙަރާމްކުރާ މީހުންނަށް ތަންދިނުން،
❌ ޙައްދާދިއްޔާގެ މަގުން ސަލަފީންނަށް ޒުލުމުން ތަބްދީޢުކުރުން،
❌ މުމައްޔިޢާގެ މަގުން ބިދުޢަވެރިންނަށް ތައުރީފުކޮށް ދިފާޢުކުރުން،
❌ މަންހަޖުގައި ބާޠިލު އުޞޫލުތައް އުފެއްދުން، އަދި
❌ ފިތުނަތައް އުފެއްދުމުގެ ތެރެއިން ދުނިޔޭގެ ގިނަ ޤައުމުތަކުގައި އަހުލުއްސުންނާ ބައިބައިކުރުން.
މި ފިތުނަތައް އުފައްދައި ފަސޭހަކޮށްދިން އެންމެ އިސް މީހުންގެ ތެރެއިން ޢަރަފާތު އަލްމުޙައްމަދީ ކަމުގައިވެއެވެ، އޭނާއަކީ ދުނިޔޭގެ ތަންތަނުގައި ފަހަތުން ދަންނަ މީހުންނާއި ތާއީދުކުރާ މީހުން ހުރި ނަންހުރި މީހެކެވެ، އެބައިމީހުންގެ ގިނަބަޔަކީ ވަފާތެރި ގްރެޖުއޭޓުންނާއި ދަރިވަރުންނެވެ، ގިނަފަހަރު ގަދަކަމުން ވަށްފަޔަވެރިވެ، އޭނާގެ ދިފާޢުގައި އަޑުއުފުލައި، އޭނާގެ އިންޙިރާފާއި ފަސާދަ ހާމަކުރާ މީހުންނަށް ގަދަ ހަމަލާދެއެވެ.[5]
މި ކަމުގައި ޙައްޤު ހުރީ ޒުލުމުކުރެވިފައިވާ ޝައިޚް ޢަލީ އަލްޙުޛައިފީގެ ފަރާތުގައެވެ، އެއީ ކުޑަކުޑަ ކަމެއްގައި ނޫނެވެ، ހަމައެކަނި ސުންނަތަށް ޝަރަފުދީ އެ ސުންނަތަށް ގޮވާލެއްވުމާއި، ބޮޑެތި ޢިލްމުވެރިންގެ ފަތުވާއަށް (ހަނގުރާމައާއި ލޭއޮހުމުގެ ކަންކަމުގައި) އަދި ސައުދީ ޢަރަބިއްޔާގެ ސަރަޙައްދީ ސަލާމަތާއި ސްޓެބިލިޓީގެ ސިޔާސަތުތަކަށް ގޮވާލެއްވުމުގެ ސަބަބުންނެވެ، މިހުރިހާ ކަމެއް ހުރީ ﷲގެ ރަސޫލާ (صلى الله عليه وسلم) ގެ ޙަދީޘްގައިވާ ވަޙީގެ ހިދާޔަތާ އެއްގޮތަށެވެ.
ނަމަވެސް، ޚިލާފުގެ މައްސަލައިގެ ހިތުގައި ހުރި އަސާސީ ކަމެއް (ކަންތައްތަކެއް) ދޫކޮށް އެހެން ދިމާއަށް ދިޔުމަށްޓަކައި، ޢަރަފާތު އަލްމުޙައްމަދީ އާއި އޭނާގެ ސިފައިން ފާޑުކިޔުންތެރިޔާ(ން)ގެ ޝަޚްޞިއްޔަތު ފަނާކުރުމަށް އުޅެއެވެ، އަދި ދޮގާއި ހަދާފައިވާ ވާހަކަތަކާއި (ނުވަތަ ހަގީގަތުގައި އަސާސްތަކުގައި އިންޙިރާފެއް ނުދައްކާ ޙަޤީޤީ ގޯހުތަކުގެ މައްޗަށް) ބަރޯސާވެއެވެ. މިހުރިހާ ކަމެއް އެއްކޮށް ޕެކެޖުކޮށް، އެމީހުން ރުޅިވެރިކަން އުފައްދައި، މީހުންގެ ލޯ، ކަންފަތް، ހިތް އަދި ބުއްދި އެމީހުންގެ ގޯހުތައް ފާޅުވެ ސާފުވެފައިވާ މައިގަނޑު އަސާސީ ކަމުން އެއްކިބާކުރުމަށް މީހުން މި ދެވަނަ ކަންކަމުގައި ޖައްސަވައެވެ.
މިހުރިހާ ކަމެއްގެ ތެރޭގައި، ދެކޮޅު ހަދަމުން ގަދަވެ، ބާޠިލުން އަނބުރާ ރައްދުދީ، މީހުންގެ ތެރޭގައި ގިނަ ޝުބުހާތަކާއި ސާފުނުވުން ޖެހިއްޖެނަމަ، ޝަރީޢަތުގެ މަޤްޞަދުތައް ހާސިލްކުރުމަށްޓަކައި ޙައްޤަށް ތާއީދުކޮށް ޢަދުލު ޤާއިމުކުރުން ލާޒިމެވެ.
ޝައިޚް ރަބީޢު ބިން ހާދީ (رحمه الله) ވިދާޅުވިއެވެ:[6]
ޙައްޤުގައި ހުރި މީހަކާއި ބާޠިލުގައި ހުރި އެހެން މީހަކު ފެނިއްޖެނަމަ، ޙައްޤަށް ނަޞްރުދީ ބާޠިލުން ސަމާލުކުރުވުން ތިބާގެ މައްޗަށް ވާޖިބެވެ. ނޫނީ ތިބާއަކީ މަރުވެފައިވާ މީހެކެވެ، ހެޔޮކަމެއް ނޭނގޭ، ނުބައިކަމެއް ނުނަހަގޮތަކަށް ނުދެކޭ މީހެކެވެ، އަދި މިއީ ހިތްތައް އަނބުރާ ވެއްޓުމުގެ ޢަލާމާތެކެވެ.
ޝައިޚް ރަބީޢު އިތުރަށް ވިދާޅުވިއެވެ:[7]
އެކަލޭގެފާނު (صلى الله عليه وسلم) ވިދާޅުވިއެވެ: “ތިބާގެ ބޭބެ ޒުލުމުކުރާ މީހެއްކަމުގައި ވިޔަސް، ޒުލުމު ލިބޭ މީހެއްކަމުގައި ވިޔަސް، އޭނާއަށް ނަޞްރުދެއްވާށެވެ.” ތިބާގެ ބޭބެއަށް ޒުލުމުކުރެވިފައިވާ ހާލުގައި، އޭނާގެ ދުނިޔަވީ ކަމެއްގައި އޭނާއަށް ނަޞްރުދިނުން ތިބާގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވާއިރު، ދީނުގެ ކަމެއްގައި ކިހިނެއްހެއްޔެވެ؟ އޭނާއަށް ޒުލުމުކުރެވުނީ ދީނުގެ ސަބަބުންނެވެ، ޙަޤީރުކުރެވުނީ ދީނުގެ ސަބަބުންނެވެ، އަދި ގެއްލުން ލިބުނީ ދީނުގެ ސަބަބުންނެވެ! ދެން އެމީހުން ހިތްވަރުނެތި ބަލަމުން ތިބެ (ފިލުމުގެ ގޮތުން) ބުނެއެވެ: “މިއީ ޝަޚްޞީ ޚިލާފެކެވެ!!” އަދި “މިއީ އަހުލުއްސުންނާގެ ތެރޭގައިވާ ޚިލާފެކެވެ!”
ޝައިޚް ރަބީޢު އިތުރަށް ވިދާޅުވިއެވެ:[8]
ފިތުނަތައް އަންނައިރު، ސަލަފިއްޔާއަށް ދަޢުވާކުރާ މީހުން ﷲ އަށްޓަކައި (ޙައްޤަށް ތާއީދުކޮށް) ހެކިވެވުން ހަނދާން ނައްތާލައެވެ، ވަރަށް ހިތާމަކުރަންޖެހޭ ގޮތަކަށެވެ. ތެދުވެރި ސަލަފީއަކު ނަމަ، އޭނާ ﷲ އަށްޓަކައި ހެކިވެ، ޙައްޤު ބުނެ، ޙައްޤަށް ގޮވާލައި، ޙައްޤުން ހެކިވެއެވެ. ހަގީގީއެއް ނޫން (ދޮގު) ސަލަފީ ފިތުނަތަކުން ފާޅުވެއެވެ، އެބައިމީހުން އޭނާގެ ޙަޤީޤަތާއި ދޮގުވެރިކަން ހާމަކުރެއެވެ. ފަހެ، އަމިއްލަ ނަފްސުތަކާ ދެކޮޅު ވިޔަސް، ނުވަތަ މައިންބަފައިންނާއި ގާތް ގާތްތިމާގެ ޚާންދާނާ ދެކޮޅު ވިޔަސް، ﷲ އަށްޓަކައި ހެކިވެރިންނަށް ވާށެވެ.
ޝައިޚް އިބްނު ބާޒް (رحمه الله) ފިތުނަތަކުގައި މުއުމިނަކު ހުންނަންވީ ތަނާ ބެހޭ އެކަލޭގެފާނުގެ ޚިޠާބެއްގައި ވިދާޅުވިއެވެ:[9]
ފަހެ، މުސްލިމުންގެ ތެރެއިން ނުވަތަ ބިދުޢަވެރިންގެ ތެރެއިން ނުވަތަ ކާފިރުންގެ ތެރެއިން ކޮންމެ އިންސާނެއްގެ އަތުން ހިނގާ ކޮންމެ ފިތުނައެއް ބެލެވެއެވެ، އަދި މުއުމިނަކީ ޙައްޤުގައި ހުރިމީހާއާއި، ޒުލުމުކުރާ މީހާ އަދި ބާޠިލުގައި ހުރިމީހާ ދެކޮޅަށް ޒުލުމު ލިބުނު މީހާއާއެކު ހުންނަ މީހަކަށް ވެއެވެ. މިގޮތުން ޙައްޤަށް ނަޞްރުދެވި، މުސްލިމުންގެ ކަންތައްތައް ސީދާވެއެވެ.
ޝައިޚުލްއިސްލާމް އިބްނު ތައިމިއްޔާ (رحمه الله) ވިދާޅުވިއެވެ:[10]
ޙައްޤު ސާފުވެއްޖެނަމަ، ދެބަޔުގެ ތެރެއިން ޙައްޤުގައި ހުރި ބަޔަށް ބާޠިލުގައި ހުރި ބައިމީހުންނާ ދެކޮޅަށް އެހީތެރިވާނެއެވެ، ޙައްޤުގައި ހުރިމީހާ އޭނާގެ އަމިއްލަ ބައިވެރިއެއް ކަމުގައި ވިޔަސް ނުވަތަ އެހެން މީހެއްގެ ބައިވެރިއެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، ބާޠިލުގައި ހުރިމީހާ އޭނާގެ އަމިއްލަ ބައިވެރިއެއް ކަމުގައި ވިޔަސް ނުވަތަ އެހެން މީހެއްގެ ބައިވެރިއެއް ކަމުގައި ވިޔަސް. އެހެންކަމުން މަޤްޞަދަކީ ﷲ އެކަނި އަޅުކަންކުރުމާއި، އެކަލާނގެ ރަސޫލާއަށް ކިޔަމަންވުމާއި، ޙައްޤަށް ތަބާވުމާއި ޢަދުލު ޤާއިމުކުރުން ވެއެވެ.
މި ޢިލްމުވެރިންގެ ބަސްތަކުގެ ވަށާލެވުމުގައި، ޙައްޤު ސާފުވެއްޖެ ހިނދު، ޙައްޤަށް ނަޞްރުދިނުމާއި، ޙައްޤު ހުރީ އެއަށް ނަޞްރުދެއްވައި ދިފާޢުކުރެއްވި ޝައިޚް ޢަލީ އަލްޙުޛައިފީގެ ފަރާތުގައިކަމާއި، އެބޭކަލުންގެ ދެކޮޅުވެރިން (ޝައިޚް އަލްބުޚާރީ، ޢަރަފާތު އަލްމުޙައްމަދީ އަދި އޭނާގެ ޖަމާޢަތް) ގޯހުގައި އަދި ޒުލުމުގައި ހުރިކަމާއި އެ ކަންކަމުން އެމީހުން ރުޖޫޢަވާންޖެހޭކަން، ކޮންމެ ޝައްކެއްނެތި ސާފުސާފުކޮށް ބަޔާންކުރުން ވާޖިބެވެ.
ފަހެ، ވަކިވުމާއި ފިތުނައާ ބެހޭ ﷲގެ ރަސޫލާ (صلى الله عليه وسلم) ގެ މަތީގައިވާ ޙަދީޘް - އެ ޙަދީޘް ހިދާޔަތާއި ޝަރީޢަތެއްގެ ގޮތުގައި ބާވާފައިވަނީ ދެކުނު ޔަމަނުގައި އައްޒުބައިދީ، ހާނީ ބުރައިކް އަދި STC ގެ ބާރުތަކާ ބެހޭ ހާލަތްތަކަށް ފަދަ ހާލަތްތަކަށް މެނުވީ ނޫނެވެ - އަޑުއަހާ މީހުން، އަދި ވަޙީގެ ހިދާޔަތް ޤަދަރީ ހާދިސާތަކަށް ތަންފީޛުކޮށް ޙައްޤު ސާފުކުރުމަށް ރުޅިގަންނަ މީހުން،[12] އަދި އެކަން “އަހަރެމެންނާ ނުގުޅޭ ބޭރުގެ ގޮންޖެހުމެއް” ކަމަށް ނުވަތަ “ޝަޚްޞީ ޚިލާފުތަކެއް” ކަމަށް، ޙައްޤުވެރިއަކާއި ބާޠިލުވެރިއަކާއި، ސުންނަތަކާއި އޭގެ ދެކޮޅުވެރިކަމާއި، ޒުލުމު ލިބުނު މީހާއާއި ޒުލުމުކުރާ މީހާ ނެތް ގޮތުގައި ކަނޑާލައިފިނަމަ، އެހެންނަމަ އެބައިމީހުންނަށް ޚަވާރިޖުންނާއި ބަޣާވާތްތެރިންނާއި ހަރަކާތްތެރިންގެ ފަރާތުން ކުރެވުނު ފަދަ ޚިލާފުވުންތަކާ ދެކޮޅަށް ކުރެވުނު ކުރީގެ ހުރިހާ ރައްދުތަކާއި ބަޔާންކުރުންތަކާއި ނިންމުންތައް “ބޭރުގެ ކަންކަމާ ބެހޭ ނުބެލުން ފިތުނައެއް” ގޮތަކަށް ކަނޑައެޅުމަށް ވެސް ހުއްދަވެއެވެ.
ޝައިޚް ޢަލީގެ ފަރާތުން ތިރީގައިވާ މަޞްދަރުތަކަކީ - އެބޭކަލުން އެކަންކަން ސޯޝަލް މީޑިއާ ތެރެއިން ފާޅުކުރަން ފެށީ އެއް އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަހުގެ ކުރިން، 2025 ވަނަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓް މަހުގައެވެ - ނަޞޭޙަތާއި، ޚާއްޞަ ގޮތެއްގައި ހައްލުކުރުމުގެ މަސައްކަތްތަކާއި، ކެތްމަޑުކުރުމުގެ ދުވަސް ހުސްވުމަށްފަހު، ކުރީގެ ހުރިހާ ފިތުނަތަކުގައި ހުރި ފަދައިން، އާދައިގެ ގޮތުން ފެނުނުފަހުން ވަގުތުގައި ފޯރުކޮށް ފެތުރުވަން ޖެހޭ ކަންތައްތަކެވެ.
ބެހުންހުރި މައުލޫމާތު ވަގުތުގައި ފޯރުކޮށްދީފިނަމަ، ސަލަފީންނަށް ފާޑުކިޔުންތެރިންގެ ދަލީލުތައް ބަލައި ޙައްޤު ހުރި ތަން ކަނޑައެޅޭނެއެވެ، ޚާއްޞަ ޝައިޚަކަށް ތަޢައްޞުބެއްނެތި - ތާއީދުގައި ވިޔަސް ދެކޮޅުގައި ވިޔަސް، ފާޑުކިޔުންތެރިޔާ(ން) ކަމުގައި ވިޔަސް ފާޑުކިޔުނު މީހާ ކަމުގައި ވިޔަސް - އަދި ޝައިޚް ރަބީޢު ވިދާޅުވިހެން، އެމީހުން ޙައްޤު ކަމަށް ގަބޫލުކުރާ ކަމުން ވާހަކަދައްކާނެއެވެ (ބައްލަވާ: ފިތުނައިގައި ޙައްޤު ސާފުވެއްޖެ ހިނދު އެ ޙައްޤުގައި ހުރުމާ ބެހޭ ޝައިޚް ބިން ބާޒްގެ ބަސްތައް). ފިކުރީ ޓެރަރިޒަމަށާއި، ޞައްޙަ ފާޑުކިޔުމުން ސަލާމަތްކުރުމަށްޓަކައި މަޤާމުތައް ބޮޑުކޮށް ދެއްކުމަށް ތަނެއް ނެތެވެ، ޝައިޚް ރަބީޢު ވެސް ބަޔާންކުރެއްވި ފަދައިން.
މިއީ މި ސާބިތު ސިޔާސަތެވެ - ޚާއްޞަކޮށް ފޮތާއި ސުންނަތާއި ސަލަފުންގެ މަންހަޖުގައި ކުރިން ނިންމާފައިވާ ސާފު އަސާސްތަކާ ބެހޭ ކަންކަމުގައި - ޢިލްމުވެރިންނާއި ޝައިޚުންގެ ފަރާތުން، ކެތްމަޑުކުރުމާއި ނަޞޭޙަތް ހުސްވުމަށްފަހު، ސުންނަތުގެ އަސާސްތަކާ ބެހޭ މުހިންމު މައުލޫމާތާއި ބަޔާންތައް ވަގުތުގައި ފޯރުކޮށްދިނުމުން އުފެދުނު އެއްބައިވެރި ވިސްނުމުގެ ސަބަބުން، ކުރީގެ ހުރިހާ ފިތުނަތަކުގައި ވިސްނުން އެއްކުރުމާއި ޝުބުހާތައް އަވަހަށް ނިމުމާއި ދަޢުވަތު ރައްކައުތެރިވުމަށް މަގުފަހި ކުރީ މިއެވެ. މިއީ ޚިލާފުތަކުގެ ކުރިމަތީގައި އެއްބައިވުމާއި ބާރާއި ކެތްމަތިކަމަށް ހުރި އެކަނި ބިންގަލެވެ.
މި މަޞްދަރުތަކުން ޝަރީޢަތުގެ މަޤްޞަދު ފުރިހަމަކުރުމަށް އެހީތެރިވެއެވެ، އެގޮތުން ދެބައެއްގެ ދެމެދުގައި (އެބައިމީހުންގެ މަޤާމުގެ ހިސާބުން ވަކި ބަލައެއް ނުލައި) ޚިލާފުވުންތަކެއް އުފެދޭއިރު ސަލަފީން ކުރަން ޖެހޭ ކަންތައް ކުރެވޭނެއެވެ، އެއީ ޙައްޤު ހުރީ ކޮންތާކުގައި ކޮން މީހުންގެ އަރިހުގައިކަން ހޯދައި ބަލައި، ދެން ޙައްޤަށާއި އޭގެ ބައިވެރިންނަށް ތާއީދުކޮށް އެ ޙައްޤުން ވާހަކަ ދެއްކުމެވެ. މިއީ ފިތުނައެއް ނިންމައި ޝަރީޢަތުގެ ޝަރުޢީ މަޤްޞަދު ފުރިހަމަކުރެވޭނެ އެކަނި މަގެވެ. އެހެން ނޫންނަމަ، ސާފުނުވުމާއި ޝައްކުވެރިކަން ރަނގަޅުވެ، ސަފްތަކުގައި ބައިބައިވުމުގެ އާނދެ އިންދާލެއެވެ.
މަތީގައި ބުނެވުނު ފަދައިން، ޝައިޚް ޢަލީ ސިޔާސީ ހިޒުބުތަކާއި (ޖަމާޢަތްތަކާއި)، ޔަމަނު ބައިބައިކުރުމަށް އެމީހުންގެ އެދުމާ ބެހޭގޮތުން ސަމާލުކަމަށް ގެނެސްދެއްވިއެވެ. އެބޭކަލުން ވެރިކަމާއި ހަނގުރާމައާއި ލޭއޮހުމުގެ ކަންކަމުގައި ބޮޑެތި ޢިލްމުވެރިންނަށް ކުރެވުނު މަކަރާއި ޚިޔާނާތް، އަދި ޢަރަފާތު އަލްމުޙައްމަދީ ވަކީލުވި ބައެއް ޝައިޚުންގެ ފަރާތުން STC ބަޣާވާތްތެރިންނާ އެއްބައިވުން ފެނިވަޑައިގަތެވެ. ބޭރުން ފެންނަ ގޮތުން، އެމީހުން ހާނީ ބުރައިކް ބަރީއަވުމުގެ ޒާހިރީ ދައްކުވައިދިނެވެ، ނަމަވެސް އެމީހުންގެ ހަރަކާތްތައް އޭނާގެ މަޤްޞަދުތަކާ އެއްގޮތްވެ ހިނގިއެވެ.
ޝައިޚް ޢަލީ ބޮޑެތި ޢިލްމުވެރިންނާއި ސައުދީ ސަރަޙައްދީ ސިޔާސަތުގެ ތާއީދު ލިބިފައިވާ މި ޞައްޙަ ހުކުމަށްޓަކައި ގިނަ އަހަރުތަކަށް ހަމަލާދެވި، މަލާމާތްކުރެވި، ޒުލުމުކުރެވުނެވެ، އަދި ޙައްޤު ޤާއިމުކޮށް ޢަދުލު ހޯދުމަށް ތަކުރާރުކޮށް މަސައްކަތްކުރެއްވިޔަސް އެބޭކަލުންނަށް ސަމާލުކަމެއް ނުދެވުނެވެ. ނަޞޭޙަތް ދެއްވައި ޢަރަފާތާއި ޢަދަނުގެ ޝައިޚުން އެމީހުންގެ ގެއްލުންދޭ ހަރަކާތްތަކުން ހުއްޓުވާނެކަމަށް އެބޭކަލުން ހީކުރެއްވި ޝައިޚް، އޭގެ ބަދަލުގައި އެބޭކަލަށް ނިކަމެތިކަން ދައްކައި ކުޑަކުރެއްވިއެވެ، އެއާއެކު ސުންނަތުގެ އަސާސްތައް ޚިލާފުކުރަމުންދިޔަ ޒުލުމުވެރިންނަށް ޙިމާޔަތް ދެއްވިއެވެ.
ދެން، 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ޑިސެންބަރު މަހުގެ ފަހުކޮޅު ސައުދީ ބާރުތަކުން ބަޣާވާތްތެރިންނަށް ހަމަލާދީ އެމީހުންގެ ހަރަކާތްތަކާއި ވަކިވުމުގެ މަޝްރޫޢު ނިމުމަކަށް ގެނައުމުން، އެ ޝައިޚް ހާލަތުތަކުގެ ސަބަބުން، ޝައިޚް ޢަލީ ގޮވާލައްވައި ހަ އަހަރު ވަންދެން ދެމިތިއްބެވި، އަދި އެކަމަށްޓަކައި ނިކަމެތިކުރެވި ޙަޤީރުކުރެވުނު ހަމަ އެ ޙުކުމް ފާޅުކުރަން ޖެހުނެވެ، އެއްވެސް ބަޔާނެއް ނުވަތަ ޢުޛުރުވެރިވުމެއްނެތިއެވެ.
މި ހާދިސާތަކުގައި، ސުންނަތުގެ އަސާސްތަކާ ޚިލާފުވުންތަކާއި، ބޮޑެތި ޢިލްމުވެރިންނަށް ޚިޔާނާތްތެރިވުމާއި، ވާހަކަދައްކައި ޙައްޤަށް ނަޞްރުދެއްވި ބޭކަލާ ދެކޮޅަށް ބޮޑު ޒުލުމެއް ހިނގިއެވެ. ނަމަވެސް މިއަދު، ޤައުމު ބަލިކަށިކޮށް ހޫޘީންގެ ނުރައްކާއާ ކުރިމަތިލުމުގެ ޤުދުރަތު ގެއްލުނު ގޮތަށް ޙުކުމްތައް ދީ ހަރަކާތްތަކުގައި ބައިވެރިވެފައިވިޔަސް، އެމީހުން ކަމެއް ނުހިނގައިފާ ފަދައިން، އަދި އެމީހުންގެ މައްޗަށް ކުށެއް ނެތް ފަދައިން ހެދި އުޅެއެވެ.
މިއީ ފިތުނައިގެ އެއް ބައެކެވެ، އެއީ ގޯހުތަކާއި ޚިލާފުވުންތަކެވެ، އެއަށް ހިމެނެނީ:
މި ގޯހުތައް އެކަކު އަނެކަކާ ގުޅިގެން ބޮޑުވެ، ފަހުން ހިނގާ ކަންކަމަށް ބިންގަލެއް ހައްދަވައެވެ، އެއީ ބޮޑު ނުރައްކާއެއްގެ ނިޝާނެވެ. އަދި ބިދުޢަތާއި މަގުފުރެއްދުން ފާޅުވަނީ ހަމަ މިގޮތަށް، ކުޑަކުޑަ ކަމެއްގެ ގޮތުގައެވެ، އަދި ދުރުން އެކަން ދެނެގަނެ އެކަމުން ސަމާލުކުރުވާ މީހުން ހަރަކާތްތެރިންނާއި ކަންތައް ގޯސްކުރާ މީހުންގެ ގޮތުގައި ބަލައެވެ.
އަދި މިއީ ފިތުނައިގެ އެހެން އެންމެ ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމުގެ ބައެކެވެ - އެމީހުންގެ ޢަމަލުތަކުން ދައްކައިދިނީ ސުންނަތުގައި ތިބެ ޙައްޤަށް ނަޞްރުދެއްވި ޝަރަފުވެރި ސަލަފީ ޝައިޚުންނަކީ ބޭނުމެއްނެތް މީހުން ކަމަށާއި، ޙައްޤުގައި ދެމިތިބުން އެމީހުންނަށް އުނދަގުލާއި ރުޅިގަނޭ ކަމަކަށްވެއްޖެ ހިނދު ކުނިތަށީގައި އުކާލެވޭނެ މީހުން ކަމަށެވެ. އަދި އަދިވެސް އިތުރަށް، މަޤާމާއި، ހައިސިއްޔަތާއި، އިތުބާރާއި، ހީވާ ބާރާއި ޖަމާޢަތުގެ އިއްތިފާޤު، ޙައްޤު އޭނާގެ ފަރާތުގައި ހުރި، ޞައްޙަ ދަލީލުތަކަށް ބިނާވެފައިވާ ހުކުމްތަކުން މުސްލިމުންނަށް ހެޔޮކަމާއި ޙިމާޔަތާއި ސަލާމަތް ނޫން އެއްޗެއް ނުހޯދާ ސަލަފީ ޝައިޚަކު އެކަނިކޮށް، ހިމޭންކޮށް، ފުނޑުފުނޑުކުރުމަށް ބޭނުންކުރެވޭނެ ކަމަށެވެ. އެފަދަ ޝައިޚަކު ޝަޚްޞީ ބަދަލު ހިފުމުގެ ސަބަބުން ޖަމާޢަތުގެ އިއްތިފާޤާ ޚިލާފު ޝާޛް ފިކުރުތަކެއް ހިފާ، ވަކިވެގެން ގޮސްފައިވާ، އެކަނި ހުރި، ފިތުނަވެރިއެއްގެ ގޮތުގައި ދައްކާލެވޭނެއެވެ.
ޝައިޚް ޢަލީ އަލްޙުޛައިފީއަށް ކުރިގޮތަކީ މިއެވެ، އަދި މިއީ ވަކި ހާދިސާއެއް ނޫން، ތަފާތު ހާދިސާތަކުގައި ތަކުރާރުވާ އާދަކަމެއް ކަމަށް ފާހަގަކުރަމެވެ،[13] އެއީ ދުނިޔޭގެ ސަލަފީ ދަޢުވަތުގެ އެއްބައިވުމަށާއި ސާފުކަމަށް ކުރާ ބޮޑު ގެއްލުމުގެ ސަބަބުން ވަރަށް އަވަސް ކަމެއްގެ ގޮތަށް ހަދައެވެ. މިއީ ރައްބާނީ ޢިލްމުވެރިންގެ މަގެއް ނޫނެވެ، އަދި މިއީ އަހުލުއްސުންނާއަށް ކުރެވޭ މުޢާމަލާތެއް ނޫނެވެ. ހަގީގަތުގައި، މި ޢަމަލުން ދައްކުވައިދެނީ އިތުރު އަޞްލު މައްސަލަތަކެއް ހުރިކަމެވެ.
ޢަރަފާތު އަލްމުޙައްމަދީ އާއި އޭނާގެ ޖަމާޢަތަށް ޗެލެންޖެއް ނުވަތަ ކިޔަމަންތެރިވުމެއް ނެތްކަން ފެންނަ ހިނދު، އެމީހުން ޝަޚްޞިއްޔަތުތަކަށް ހަމަލާދެއެވެ، އަދި ބަދަލުހިފުމާއި ނުބައިކަމުން ފާޑުކިޔުންތެރިންގެ ފަހަނައެޅުންތަކާއި ގޯހުތައް ހޯދައި، އަސްލު އަސާސީ މައްސަލަތަކުން ދުރުކުރުމަށް ސަމާލުކަން އެއްކިބާކުރާ ކަންތައްތަކާއި ސައިޑް ޝޯތައް އުފައްދައެވެ. މިއަހަރުގެ (2026) ފެށުމުން، ޢަރަފާތާއި އޭނާގެ ޖަމާޢަތުގެ މި ޚިލާފުވުންތައް ފާޅުވެ މުޅިން ހާމަވުމާއެކު، އެ ޢިލްމު ސަލަފީންގެ ސަމާލުކަމަށް - ދަރިވަރުންނާއި އެމީހުންނާ ބޭރުގެ ބައިވެރިންގެ ސަމާލުކަމަށް - ފޯރުވުމުން ހުއްޓުވުމަށް ބޮޑު ކެމްޕެއިނެއް ހިނގައެވެ.
މިއީ ދަޢުވަތުގައި ވަރަށް ކަންބޮޑުވުންހުރި ތަރައްގީއެކެވެ، އަދި އެކަން ފާހަގަކޮށް ހާމަކޮށް އަހުލުއްސުންނާގެ ބޮޑުބައިން ދެކޮޅު ހަދައިފިނަމަ، އަހުލުއްސުންނާގެ އެއްބައިވުމަށް ގެއްލުންދާނެއެވެ. ހަގީގަތުގައި، މި ދިމާއަށް ދިއުމުން އެއްބައިވުމަށް މިހާރުވެސް ބޮޑު ގެއްލުމެއް ލިބިފައިވެއެވެ، އަދި އެކަމާ ދެކޮޅަށް ފުދޭވަރުގެ ހުއްޓުވުމެއްގެ ނިންމުމެއް، ސާބިތު ޚިލާފެއް ނުނިންމެވެ. މި ދެމިއޮތް، ނުނިމޭ މައްސަލަތަކުން އަހުލުއްސުންނާ ބައިބައިވުމަށް ގޮތްހުރި ބިންގަލެއް ފަހިވާކަން ފާހަގަކުރުމަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ.
ޝައިޚް ޢަލީ އަލްޙުޛައިފީ ވަނީ ޢަދުލުވެރި އަދި ރަޙްމަތްތެރި މުޢާމަލާތްތަކާއެކު ޢިލްމީ މިންގަނޑުތަކާއި އުންމީދުތަކަށް ނުވާ ކަމުގެ ނުބައި ނަތީޖާތަކާ ބެހޭގޮތުން، އަދި ޢަރަފާތު އަލްމުޙައްމަދީ ފަދަ ފަސާދަވެރި މީހުން އެމީހުންގެ ފަސާދަ ހުއްޓުވުމަށް ނުކުރެވުމާ ބެހޭގޮތުން ފާޅުގައި ވާހަކަދެއްކެވި ގިނަ ޝައިޚުންގެ ތެރެއިން އެކަލޭގެފާނެކެވެ. ޝައިޚް ޢަލީ އަދި އެހެން ޝައިޚުންގެ މި ފާޑުކިޔުންތައް 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ފަހުކޮޅުން ފެށިގެން ލިބެން އޮތީއެވެ، ފެތުރިފައިވެއެވެ، އެއަށް އެހެން މީހުން ހެދި ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ޕޯސްޓްކުރެވިފައިވާ އިނގިރޭސި ތަރުޖަމާތައް ވެސް ހިމެނެއެވެ.
ނަމަވެސް، ދީނުގެ އަސާސްތަކާއި ޢިލްމީ ޒިންމާ ހިމެނޭ މި ވާހަކަ ދެއްކުމަކީ ނަފްރަތު ޖިނާޔަތްތަކެއް އަދި “ޢިލްމުވެރިން” ވެއްޓުވުމަށް ރޭވުމެއް ކަމުގައި ދައްކުވައިދިނުމަށް ބޮޑު މަސައްކަތްތަކެއް ކުރެވިއްޖެއެވެ، އެއީ، ޙައްޤުވެރި ފާޑުކިޔުމަށް ހުށަހެޅުނު އެއް ނުވަތަ ދެ ޝައިޚަކު ކަމަށް ބުނުމެވެ، އަދި ސަލަފީންނާއި ޢިލްމު ހޯދާ ދަރިވަރުންނާއި ގޮވާލާ މީހުންނާއި އެމީހުންގެ މުޖުތަމަޢުތަކާ ދެކޮޅަށް ޚިޔާރުކުރެވުނު ރުޅިވެރިކަމާއި ފިކުރީ ޓެރަރިޒަމް ބޭނުންކުރެވިއްޖެއެވެ.
ނަމަވެސް، ކޮންމެ ޝޯއެއް ވެސް މާ ތަކުރާރުވެ، ދެނެގަނެވޭ ވަރަށް ފެތޭ ވަރަށް ކަނުބާވުމުން ނިމެންޖެހޭނެއެވެ، އަދި އަޅުގަނޑުމެން ހުރީ މީހުން ފުދުނު ހިސާބުގައެވެ، ސީދާ ހަގީގަތްތަކާއި ޖަވާބުތަކުން ޙައްޤު ހޯދަން ބޭނުންވާ ހިސާބުގައެވެ.
ޝައިޚް ޢަލީ އަލްޙުޛައިފީގެ މަޞްދަރުތަކުގެ ލިސްޓަކީ، މައްސަލައިގެ ޙަޤީޤަތަށް ވާސިލްވުމަށް ބޭނުންވާ ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ހާދިސާތަކުގެ ސިލްސިލާއާއި ދަށުގައި ހުރި މައްސަލަތައް ބެލުމާއި ހޯދުމަށް ބޭނުންކުރެވޭނެ ރިފަރެންސް ޕޮއިންޓެކެވެ. ކިޔުންތެރިޔާ ފާހަގަކުރަންވީ، މިތާގައި މައްސަލައިގެ މުހިންމު ކަމަށް ޖަވާބުދޭ، ޢިލްމަށް ބިނާވެފައިވާ މާނަހުރި ޖަވާބުތަކަށް ބޭނުންވާ ޙައްޤު ސުވާލުތައް ހުރި ކަމެވެ، އަދި އެއީ ބަދުނާމުކުރުމާއި ޝަޚްޞިއްޔަތު ފަނާކުރުމާއި ސައިޑް ޝޯ އުފެއްދުން ނޫނެވެ.
މި މަޞްދަރުތަކުގެ ގިނަބައި ޢަރަބި ބަހުންނަމަވެސް، ބައެއް މަޞްދަރުތަކަށް އިނގިރޭސި ތަރުޖަމާ ވެސް ލިބެއެވެ. ގިނަ މަޞްދަރުތަކަށް ކުރު ޚުލާޞާ ނުވަތަ ތަޢުލީޤުތައް ވެސް ދެވިފައިވެއެވެ. މި މަޞްދަރުތަކުގެ ތެރެއިން ބައެއް ވަރަށް މުހިންމު، މުހިންމު މައުލޫމާތު ހިމެނޭ ކަންތައްތަކެކެވެ، މިސާލަކަށް އިންތިޤާލީ ކައުންސިލް ޝައިޚުން، ޞަލާޙު ކަންތޫޝް ޔަމަނު ބައިބައިކުރުމަށް ގޮވާލައި ސައުދީ ސިޔާސަތާ ދެކޮޅަށް ދިއުން (ބައްލަވާ މިތާނގައި އަދި މިތާނގައި)، ކަންތޫޝް ބަޣާވާތްތެރި ހިޒުބަށް ތާއީދުކުރާ ބަޔާނެއް ތަސްދީޤުކޮށް ބާރުދީ، އެއީ ބުއްދިވެރި ކަމެއް އަދި ސަލަފީ އަސާސްތަކާ އެއްގޮތް ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރުން (މިތަނުން ބައްލަވާ)، އަދި ޝައިޚް ޢަލީ ޞަލާޙު ކަންތޫޝްގެ ދަށުދަރަޖައިގެ މަސައްކަތްތަކަށް ފިތުނައިގެ ޢަމަލުތައް ޞައްޙަކުރުމަށް ދެއްވި ރައްދު، ޝައިޚް ޢަލީ އާއި ސަލަފީން ޢަދަނުގެ ޝައިޚުން ދޫކޮށްލި 15 ސަބަބު، އަދި އެހެން ކުރު ބަޔާނެއް ހިމެނެއެވެ. ޢަރަފާތު އަލްމުޙައްމަދީއަކީ ސާބިތުކުރެވިފައިވާ ދޮގުވެރިއެއް ކަން، މިހާރު ހުށަހެޅޭނެ ކަމެއް ނޫން ވާހަކަ، އަދި އެހެން މީހުންވެސް (ކަންތޫޝް، ޒަކަރިއްޔާ ބިން ޝުޢައިބު) ދޮގުހަދާކަން ވެސް ފާހަގަކުރަންޖެހެއެވެ، އަދި މިކަން އެމީހުންގެ ލިޔުންތަކާއި ޝުބުހާތަކާ ބެހޭގޮތުން ސަމާލުކަމުގައި ބެހެއްޓުން ލާޒިމެވެ.
ތިރީގައިވާ މަޞްދަރުތައް ވަކި ސަފްޙާއެއްގައި ވެސް ބެލެވޭނެއެވެ.
(فلعل الله- سبحانه وتعالى - يوقظنا معشر اليمنيين ، فإن اليمن واحد، وما قسمته إلا السياسات المنحرفة، وما قسمته إلا الأهواء) “ﷲ (سبحانه وتعالى) އަހަރެމެން، ޔަމަނުގެ ރައްޔިތުން ހޭލެއްވުމަށް ވެދާނެއެވެ، ސަބަބަކީ ޔަމަނަކީ އެއް ޤައުމެކެވެ، އަދި އެ ބައިބައިކުރެވުނީ ގޯސްވެފައިވާ ސިޔާސަތުތަކުންނެވެ، އެ ބައިބައިކުރެވުނީ އެދުންތަކުންނެވެ.”
ޝައިޚް ޢަލީ ހާނީ ބުރައިކްގެ ގޯހުތައް ޝައިޚް ރަބީޢުގެ ސަމާލުކަމަށް ގެނެސްދެއްވިއެވެ، ޝައިޚް ރަބީޢު ޝައިޚް ޢަލީއާ އެދިވަޑައިގަތީ (ޔަމަނުގެ ދެކުނުގައި) އޭނާގެ ވަކިވުމުގެ އެޖެންޑާއާ ދެކޮޅަށް އޭނާއަށް ނަޞޭޙަތްތެރިވުމަށެވެ، ސަބަބަކީ އެކަމުން އުތުރު ރާފިޟީ ހޫޘީންނަށް ދޫކޮށްލެވޭނެތީއެވެ.
2019 ގެ ލިޔުމެއް، އެއީ ވަކިވުމަށް ގޮވާލާ އިންތިޤާލީ ކައުންސިލަކީ ދެކުނު ޔަމަނު ބައިބައިކުރުމަށް ގޮވާލާ ހިޒުބެއް (ސިޔާސީ ޖަމާޢަތެއް) ކަމާއި، އެއާއި ބައިވެރި ނުވެ ތާއީދެއް ނުކުރަންޖެހޭ ކަން ބަޔާންކުރާ ލިޔުމެކެވެ. ޝައިޚް ޢަލީ މި ހުކުމަށްޓަކައި ނިކަމެތިކުރެވި ހަމަލާދެވުނެވެ. 20 ވަނަ ގަރުނުގެ ފަހުކޮޅުގައި ސަލަފީ ދަޢުވަތު ބޮޑަށް ވަނީ މި ހިޒުބުތަކާއި އެމީހުންގެ މަންހަޖުތަކާއި ހަރަކާތްތައް ދެކޮޅުކުރުމުގެ އަޑީގައި ހުރިކަމާއި، ގިނަ، އަދި ބޮޑުބައި ފިތުނަތަކުގައި ވެރިކަމާއި ކިޔަމަންތެރިކަމާއި ބަޣާވާތާ ބެހޭ ޚިލާފުވުންތައް ހިމެނުނު ކަން ހަނދާންކުރަންޖެހެއެވެ.
ފާޅުގައި އަޑުއުފުލަން ފެށި މި ޝައްކުހުރި މީހުންނަށް ގިނަ އަހަރުކުރިން ސީރިއަސް ކަންކަމުގައި ޞައްޙަ، ޝަރީޢަތުގެ ގޮތުން ރަނގަޅު ނަޞޭޙަތް ދެވިފައިވެއެވެ، އަދި އެމީހުން ރުޅިގަންނަނީ އެކަމަށެވެ. އެމީހުން އެހެން ތަފާތު ޤައުމުތަކުގެ، މި ތާރީޚީ ޙަޤީޤަތްތައް ނޭނގޭ، އެއްގޮތްވާ ފިކުރުގެ މީހުންގެ ތާއީދު ދަމާ އަޅާގެން ހޯދައިފިއެވެ. ބާދުޚްނާ ބެހޭ އިތުރު މަޢުލޫމާތު މިތާނގައި، ޝައިޚް ޢަލީ އޭނާ ނިކަމެތި މީހެއް ކަމަށް ކިޔައިފިއެވެ، އަދި ކީއްވެގެންކަން ތިޔަބައިމީހުންނަށް ފެންނާނެއެވެ.
ޝައިޚް ޢަލީ “އަބޫ ޢަބްދިލްޢަޒީޒު އައްސަލަފީ” ގެ މަކަރުވެރި ދަޢުވާތަކަށް ރައްދުދެއްވައެވެ، އެބޭކަލުން ފަހުން އޭނާއަކީ ޢަރަފާތު އަލްމުޙައްމަދީ ކަމަށް ކަނޑައަޅުއްވައެވެ (ތިރީގައި ބައްލަވާ). ހުރިހާ ކަމެއް ބަލާއިރު، މި ޝުބުހާތައް ފެތުރުވީ ޝައިޚް ޢަލީ ގެނެސްދެއްވި ސާފުކަމާ ދެކޮޅު ހެދުމަށެވެ، ސަބަބަކީ އެއީ ޢަރަފާތާއި ޢަދަނުގެ ޝައިޚުންގެ ސިޔާސީ އެދުންތަކާ ޚިލާފު ކަމެއް ކަމުގައި ވީތީއެވެ.
ފާހަގަ: ޖިހާދާއި، ހަނގުރާމާއި، ހަނގުރާމަކުރުމުގެ ކަންކަން ވެރިޔާގެ ރައުޔާއި ބަހަށް ރުޖޫޢަވެއެވެ، އަދި މި ކަންކަން ފުރަތަމަ ފަތުވާއަށް ޢިލްމުވެރިންނަށް ރުޖޫޢަކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ، ޚާއްޞަކޮށް ޚަވާރިޖުންނާއި ބަޣާވާތްތެރިންނާއި ކުލީގެ ލަޝްކަރުވެރިން ބާރު ނަގަން މަސައްކަތްކުރާ ފަދަ ކަންކަމުގައި ކަންތައް ސާފުވެ ހުރިހާ ހިނދެއްގައެވެ. ވެރިޔާ މި ކަންކަމުގައި ނިންމުމެއް ނިންމައި ލަޝްކަރު ގޮވާލައިފިނަމަ (އިސްތިންފާރު)، ޢިލްމުވެރިންނާއި ބާރުގެ މަޤާމުގައި ތިބި މީހުން އެކަލޭގެފާނުގެ ފަހަތުގައި އެއްވެ ތިބެން ޖެހެއެވެ، އަދި ރައްޔިތުން އެކަލޭގެފާނުގެ ފަހަތުގައި ޖިހާދުކުރެއެވެ، ވެރިޔާ ޞާލިޙުވެރިއަކު ކަމުގައި ވިޔަސް ފާޖިރެއް ކަމުގައި ވިޔަސް. މިއީ ސުންނަތުގައިވާ އަސާސެކެވެ، ބައެއް މީހުން އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ގޯހުތަކާއި އިންޙިރާފްތައް ޞައްޙަކުރުމަށް އެ މައުޟޫޢުގައި ޝައްކު ޖެއްސެވުމަށް މަސައްކަތްކޮށްފައިވާ އަސާސެކެވެ.
ދަލީލުތަކުން ސާބިތުވެފައިވަނީ ޢަދަނުގެ ޝައިޚުންނާއި ހާނީ ބުރައިކްގެ ދެމެދު ގުޅުމެއް ހުރިކަމެވެ، އަދި ފާޅުގައި އޭނާގެ ކިބައިން ބަރީއަ ކަމަށް ބުނިޔަސް، އެމީހުންގެ ހަރަކާތްތައް އޭނާގެ ވަކިވުމުގެ މަޤްޞަދާއި ދެކުނު ޔަމަނު ބައިބައިކުރުމާ ޢަޖީބު ގޮތަކަށް އެއްގޮތްވެ ހިނގިއެވެ.
މިތަނުގައި ކަންބޮޑުވުމުގެ އާދަ ފާހަގަކުރަންޖެހެއެވެ. އައްރިފާޢީއަށް އިޚްވާނީންނާއި ހައްދަށް އިތުރު ޙައްދާދީންނާ އެކު ކުރީގެ ތާރީޚެއް ހުރިކަން ހާމަވެފައިވެއެވެ، އަދި ޢަރަފާތު ހިޝާމު އަލްބައިލީ ފަދަ ޙައްދާދީންނާ އެއްބައިވެފައިވެއެވެ، އަދި ބާދުޚްނަށް ޙައްދާދީއެއް އަދި ނިކަމެތި މީހެއްކަމަށް ބުނެވެއެވެ (ތިރީގައިވާ ތަފްޞީލު ބައްލަވާ).
ފާހަގަ: ޝައިޚް ޢަލީ ޙުޛައިފީ މިކަން ލިޔެއްވީ ބަޣާވާތްތެރި ބާރުތަކާއި ކުލީގެ ލަޝްކަރުވެރިންނާ ދެކޮޅަށް ސުޑާނުގެ ވެރިކަމަށް ތާއީދުކުރައްވައި، އަދި ޝައިޚް ނިޒާރު ބިން ހާޝިމަށް ތާއީދުކުރައްވައެވެ، އެކަލޭގެފާނު މަސައްކަތްކުރެއްވި ނަމަވެސް ކާމިޔާބެއް ނުލިބުނެވެ، ޝައިޚް އަލްބުޚާރީ ޤައުމުގެ ދީނީ އަދި ސިޔާސީ ބާރަށް ފާޅުގައި ނާކާމިޔާބުކުރުމަށްފަހު އެކަމާ ބެހޭގޮތުން ސާފު ޙުކުމެއް ދެއްވުމަށެވެ.
މިއީ ދުނިޔޭގައި ރައްކާތެރި (ނުނަގާ ނުވަތަ އަލުން ނެގި) ސަރަހައްދުތަކުގައި އުޅޭ މީހުންނަށް ޝުކުރުވެރިވުމަށާއި ސިޔާސީ ގޮވާލުންތަކުން ޣަރުވެރި ނުވުމަށާއި، ސައުދީ ޢަރަބިއްޔާއާއި އެ ޤައުމު ސަރަހައްދުގައި އަދާކުރާ ދައުރަށް އިޙްތިރާމްކުރުމަށާއި، އެ ޤައުމުގެ ވެރިންނާއި ޢިލްމުވެރިންނާ ބެހޭގޮތުން ނުބައި ވާހަކަ ނުދެއްކުމަށް ގޮވާލާ ސިޓީއެކެވެ.
ފާހަގަ: މިކަމުން ބަޔާންވަނީ ޢަރަފާތާއި ކަންތޫޝް ޝައިޚް އަލްބުޚާރީގެ މަޤާމު ބޮޑުކޮށް ދެއްކީ ކީއްވެގެންކަމާއި، ދުނިޔޭގެ މައްސަލަތަކާއި ޚިލާފުތައް އެކަލޭގެފާނަށް ރުޖޫޢަކުރަންޖެހޭ ކަމުގެ ފިކުރުގައި ސަލަފީންނަށް ތަރުބިއްޔަތު ދިނީ ކީއްވެގެންކަމެވެ. ޝައިޚް ރަބީޢުގެ ފަތުވާ ވީ ސައުދީ ކޯލިޝަނާއެކު ހުރުމަށެވެ، އެއީ އެމީހުންގެ އެދުންތަކާ އެއްގޮތް ނުވި ކަމެކެވެ. އެއާ ޚިލާފަށް، ޝައިޚް އަލްބުޚާރީ ޝަރުޢީ ސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަކުރުމަށް ފަތުވާދެއްވިއެވެ، ޢަދަނުގެ ޝައިޚުންނަށް ބަޣާވާތްތެރި ލީޑަރާ ބައްދަލުކުރުމަށް ހުއްދަދެއްވިއެވެ، އަދި ޝައިޚް ރަބީޢު އެމީހުންގެ އެދުންތަކަށް ތާއީދުކުރުމަށް މަކަރުހަދައި މަގުފުރެއްދުމުގެ ރޭވުން ނާކާމިޔާބުކުރެއްވި ޝައިޚް ޢަލީ އަލްޙުޛައިފީއާ ދެކޮޅަށް އެމީހުންނަށް ތާއީދުކުރެއްވިއެވެ.
ފާހަގަ: މިއީ މީހުން އަހަންނަށްވެސް ތުހުމަތުކުރި ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، ބަޣާވާތާއި ފިތުނައިގައި ބައިވެރިވުމާއި، ހަނގުރާމަ އަދި ލޭއޮހުވުމުގެ ކަންކަމުގައި ބޮޑެތި ޢިލްމުވެރިން މަކަރުޖަހައި މަގުފުރެއްދުމަށް ރޭވުމާއި، އަހުލުއްސުންނާއާ ދެކޮޅަށް ޙައްދާދީ ބިދުޢަތްތެރިންނާ އެއްބައިވުމާ ބެހޭ މި ކަންތައްތައް 2025 ގެ ދެވަނަ ބައިގައި ފާޅުވަން ފެށުމުން، އަހަންނާ ބެހޭގޮތުން ޢަރަފާތު ކުރި ކަންތައް އީ އެއީ ފުންކޮށް ހުރި ފަސާދައިގެ އިންޒާރުގެ ނިޝާނެއް އަދި އޭނާގެ ކުރީގެ ތާރީޚުގެ ސިފައެއް ކަން ސާފުވެއްޖެއެވެ، މިއީ އަހަރެން ފެށުމުން އަޅުގަނޑު ބުނެއުޅުނު ކަމެއް ކަމަށާއި، އެއީ ޞައްޙަ ކަމަށް ސާބިތުވެއްޖެއެވެ. މި ދަރަޖައިގައި، އަހަރެންގެ މައްސަލަ މުހިންމުކަން ކުޑަވެ، މި މީހާގެ ގެއްލުމުގެ ގިނަ ބައިތަކުގެ އެއް ބައެއް ކަމުގައި ވިއެވެ، ދަޢުވަތު ރައްކާތެރިކުރުމަށްޓަކައި ސާފު، ޝައްކެއް ނެތް، ސުލްޙަ ނުވާ ތެދުވުމެއް ބޭނުންވިއެވެ. މި ތެދުވުން ކުރިއަށް ގެންދިއުމަކީ، އެހެން ގިނަ ޚިލާފުވުންތަކެއް ހިމެނޭތީ، “ކަންތައްތައް އަމިއްލައަށް ހިފުން” ނޫނެވެ.[15]
ޝައިޚް ޢަލީ ވިދާޅުވިއެވެ: “ޢަރަފާތަށް ޢަލީ އަލްޙުޛައިފީއާ ދެކޮޅަށް ތަޙްޛީރުކުރުން ހުއްދަ ކަމެކެވެ، އަދި އަބޫ ޢިޔާޡު އަލްބްރީޠާނީ ބިދުޢަތްތެރިއެއްކަމަށް ބުނުން، އަދި ހަމަ އެ ވަގުތު ޙައްދާދީ ހިޝާމު އަލްބައިލީ ޒަކިއްޔާކުރުން ހުއްދަ ވެއެވެ، އެކަމަކު ބައިލީގެ އިންޙިރާފުތަކުގެ ވާހަކަ އޭނާއަށް އެންގި ނަމަވެސް.”
ލިޔުމުގެ ހަމަ ނިމުމުން: “ޢަރަފާތު އަލްމުޙައްމަދީއަށް ބޭނުންވަނީ މީހުން މި ނުރައްކަލުހުރި މައުޟޫޢުތަކުން (ބަޣާވާތާއި ފިތުނައާއި ލޭއޮހުމުގައި ބައިވެރިވުން) ޝައިޚް އަލްބުޚާރީގެ މައުޟޫޢަށް އެނބުރުވާލަން، އެހެންކަމުން އަހަރެންނަށް ނޭނގެއެވެ، ޢަރަފާތަށް ޝައިޚް ޢަބްދުﷲ އަލްބުޚާރީ އަހުލުއްސުންނާގެ އުޞޫލުތަކަށްވުރެ މުހިންމުތަ؟” މިއީ އެމީހުންގެ އެންމެ ބާރުގަދަ ހިކުމަތްތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ، އެއީ ހުރިހާ ކަމެއް ޝައިޚް އަލްބުޚާރީގެ މައްސަލައަށް ދިމާކޮށް އެނބުރުވުމެވެ، އެކަލޭގެފާނު ފިޔަވަޅުނުޖެހޭ ބޭކަލެއްގެ ގޮތުގައި ދައްކުވައި، އެކަލޭގެފާނާ ބެހޭ ކޮންމެ ފާޑުކިޔުމެއް ނަފްރަތުގެ ކުށެއްގެ ގޮތުގައި ދައްކުވައި، މިކަން އެމީހުންގެ ދިފާޢީ ޝީލްޑެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކޮށް، ނަފްސާއި ބެހޭގޮތުން ޖަވާބުނުދީ ސަލާމަތްވުމެވެ. ޝައިޚް ޢަލީ މި ހިކުމަތަށް ނަގާލެއްވި ނަމަވެސް، ގިނަ މީހުން އަދިވެސް އޭގެ ގަނޑުވަރަށް ވެއްޓެމުންދެއެވެ.
ފާހަގަ: މަތީގައިވާ ތިން މާއްދާ (އޯޑިއޯ އަދި ދެ ލިޔުން) ޝައިޚް ޢަލީ ނެރުއްވީ ޢަރަފާތާއި އޭނާގެ ފަހަތުން ދާ މީހުން، އަހަރެންގެ ދެކުނު ޔަމަނާ ބެހޭ ލިޔުމެއް (އެ ވަގުތު ނުނިމިފައި ހުރި) ސަބަބުކޮށް ތަފާތުކޮށް ރުޅިގަތް ހަފްތާއެއްގެ ތެރޭގައެވެ، އެ ލިޔުން އަހަރެންގެ ހުއްދައެއްނެތި ހިއްސާކުރެވި، 2026 ވަނަ އަހަރުގެ އެޕްރީލް 3 ވަނަ ދުވަހު ޝައިޚް ޢަލީ އެކަލޭގެފާނުގެ ޓެލިގްރާމް ޗެނަލްގައި އޭގެ ޢަރަބި ތަރުޖަމާ ޕޯސްޓްކުރެއްވިއެވެ.[16] ޝައިޚް ޢަލީ ފިކުރީ ޓެރަރިޒަމް ފެނިވަޑައިގަތެވެ، ފަހަތަށް ނުފިޔަވަޅެއް ނުޖެއްސެވިއެވެ، ޙައްޤާއި ހަގީގަތްތަކާއި ޢަދުލުގެ ލޯތްބާ އެއްގޮތަށް މިންގަނޑުތައް ހުންނަންޖެހޭ ތަނަށް އަލުން ހަމަޖައްސަވައި ކޮރަޕްޝަނުން ރައްކާތެރިކުރެއްވިއެވެ، އެއީ ޒުލުމް ދެކޮޅުކުރުމާއި، ޝައިޚް އަލްބުޚާރީގެ މައްޗަށް ކުރާ ޣުލުއްވުވުން ދެކޮޅުކުރުމާއި އެކަލޭގެފާނު މީހުންނަށް މިޙްނަތެއް (އިމްތިޙާނެއް) ހެދުމާއި، މައްސަލައިގެ ހިތުގައިވާ އަދި ފިތުނައިގެ އަސްލުގައިވާ އުޞޫލުތަކަށް ކުރެވޭ ޚިލާފުވުންތަކަށް އަލުން ސަމާލުކަންދެއްވުމެވެ. ފުރިހަމަ ގޮތަކުން، އެކަލޭގެފާނު ވަނީ އަމިއްލަ ވާހަކަތަކާއި ލިޔުންތަކުގައި ބަޔާންކުރެއްވި ގޮތުގައި ސާބިތުވަޑައިގެންނެވެ، އެއީ ދެން ވެސް ފާޅުގައިހުރި، އެހެން މީހުން ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ތަރުޖަމާކޮށް ފެތުރި، އަދި އަހަރެންގެ ލިޔުމުގައި ފާހަގަކުރެވުނު ކަންތައްތަކެކެވެ.
އޯޑިއޯ އަޑުއަހާ، ޝައިޚް ޢަލީ ތަފާތުކޮށް ރުޅިގަތުމަށް ފުރަތަމަ ރައްދެއްގެ ގޮތުގައި ނެރުއްވި އޯޑިއޯ، ސުންނަތުގެ އުޞޫލުތަކަށާއި ޙައްޤާއި ޢަދުލަށް ޢަޒަމަތް ދިނުން ޝަކުލާއި ބޭރުފެންނަ ގޮތަށްވުރެ މަތީގައި ބެހެއްޓެވި ގޮތާއި، ޙައްޤުގެ ފަރާތުގައި ތިބި މީހުންގެ މަޤާމާއި ޝަރަފު ދިފާޢުކުރެއްވި ގޮތް ފެނުމަށް. ޝައިޚް ޢަލީ: “ވަރަށް ހިތާމައިގެ ވާހަކައެއް، މިހާރު އަހުލުއްސުންނާގެ ދަޢުވަތުގައި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ފެނެނީ، ޢަރަބި އަދި ހުޅަނގު ބިންތަކުގައި… އަދި ކޮންމެ ތަނެއްގައި، ޝައިޚުންގެ ތެރެއިން މީހަކާ ދެކޮޅަށް ވާހަކަދެއްކި މީހަކާ ދެކޮޅަށް ސަލަފީއަކަށް ތަޙްޛީރުކޮށް ހިތްހަލާކުކުރާ ހަނގުރާމަކުރާ މީހެކެވެ. ނަމަވެސް ތިޔަބައިމީހުން ހިމޭންވެ ތިއްބެވެ އަހުލުއްސުންނާގެ އުޞޫލުތަކުން އިންޙިރާފުވެ، ސިޔާސީ ޙިޒްބުތަކަށް އެހީވެ، ވެރިންނާ ދެކޮޅަށް ބަޣާވާތްކޮށް، ލޭއޮހުމުގައި ބައިވެރިވެ، އަދި އެއްފަހަރަށްވުރެ ގިނަ ފަހަރު ޔަމަން ބައިބައިކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރި މީހާގެ ވާހަކައިގައެވެ. ބައެއް މީހުން ޒުލުމްކުރާ މީހާއާ ބެހޭގޮތުން (ބުނެފައިވާ) ޙިކުމަތުގެ ދަލީލުގެ ސަބަބުން ހިމޭންވެ ތިއްބެވެ. ޒުލުމްކުރާ މީހާއާ ބެހޭގޮތުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ހިމޭންކަމަކީ ޙިކުމަތެއް ނޫނެވެ، އެއީ ބިރުވެރިކަމެވެ… ޙައްޤު އެނގޭ ހިނދު ހިމޭންވެ ތިބޭ މީހާއަށް ދަލީލެއް ނެތެވެ.”
ޝައިޚް ރަބީޢު ވިދާޅުވިއެވެ: “ތިޔަބައިމީހުންނަށް ‘އަބޫ ޙަނީފާ ގޯހުކުރި’، ‘މާލިކު ގޯހުކުރި’، ‘އައްޝާފިޢީ ގޯހުކުރި’، އަދި ‘އަޙްމަދު ގޯހުކުރި’ ކަމަށް ބުނުމަކީ ފަސޭހަ ކަމެކެވެ، އެކަމަކު ‘ފުލާނު ޝައިޚް ގޯހުކުރި’ ކަމަށް ބުނުމަކީ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ވަރަށް ދަތި ކަމެކެވެ.”
މިއީ ސާފުކަމާއި ޙައްޤަށް ތާއީދާއި ތެދު ބަހެއް ބުނުން ބޭނުންވާ ހިނދު، އެ ދެކަން ދެކޮޅުހެދި ކަންތައްތަކެއް ކަމަށް ހީވާހެން ހަދައި، އެއީގެ ބަދަލުގައި އެއްބައިވުމާއި އަޚްވަންތަކަމަށް ގޮވާލާ މީހުންނަށް ރައްދެކެވެ.
ޝައިޚް ރަބީޢު ބިން ހާދީ (رحمه الله) ވިދާޅުވިއެވެ:[17] “މީގެން ސާފުވެގެންދަނީ، ސުންނަތަށް ބެހޭ ގިނަ ދަރިވަރުން ޢިލްމުވެރިންނަށް އެމީހުންގެ މައުޤިފު ބަޔާންކުރުމަށް އެދުމަކީ ޙައްޤާއި ރަނގަޅު ކަމެއް ކަމަށެވެ، މި އެދުން ހުރިކަން ސާބިތުވެއްޖެނަމަ (އެބަހީ އެމީހުން ހަގީގަތުގައި އެފަދައިން އެދިފައިވާނަމަ). އެއީ ގޯހުތަކުގެ ތެރެއަށް ނުހިމެނޭނެއެވެ. ގޯސްވެފައިވާ މީހަކީ އެމީހުން ގޯސްކަމަށް ބުނެފައިވާ މީހާއެވެ، އަދި ޙައްޤު ބަޔާންކުރުމަށް ބޭނުންވާ ހިނދު ނުވަތަ ލާޒިމްވާ ހިނދު ޢިލްމުވެރިން ހިމޭންވުމަކީ ޙައްޤު ފޮރުވުމުގެ ތެރެއިންނެވެ، އަދި ގިނަ ފަސާދަތަކާއި (މަފާސިދު) ފިތުނަތަކާއި (ފިތަން) މީހުން ދެބަޔަކަށް ނުވަތަ ގިނަ ބަޔަކަށް ބައިބައިވެ، ޚުޞޫމަތްކޮށް އެކަކު އަނެކަކު ދޫކޮށްލުމަށް ގެންދާ ބޮޑު ގޯހުގެ ތެރެއިންނެވެ…”
ޝައިޚް ޢަލީ އަލްޙުޛައިފީ: “އަހަރެން ޝައިޚް ރަބީޢު - ﷲ އެކަލޭގެފާނަށް ރަޙްމަތްފުޅުލައްވާށި، ނިކަމެތިކަންތައް މާފުކުރައްވާށި، އަދި މަޤާމް އުފުއްލަވާށި - ގެ ޙަޟްރަތުގައި އެހެން ޤައުމެއްގެ ވެރިޔާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދެއްކުމާ ބެހޭ ސުވާލު ކުރީމެވެ. އެކަލޭގެފާނު އަހަންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ: ‘އަހަރެންގެ ރައުޔަކީ މިކަމުގައި ސާބިތު އެއްޗެއް ނެތްކަމެވެ، އަސްލު މިއީ މަސްލަހަތާއި މަފްސަދަ އަދަދުކުރުމަށް ރުޖޫޢަވާ ކަމެކެވެ.’ އަހަރެން އާރްދޮގާނާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދެއްކުމުގެ ކުރިން ތިމަންނަގެ ޝައިޚަށް (ﷲ އެކަލޭގެފާނަށް ރަޙްމަތްފުޅުލައްވާށި) މި ސުވާލު ކުރީ، އިޚްވާނުލްމުސްލިމީނުން އޭނާއަށް ބޮޑަށް ތަޢުރީފުކޮށް މުސްލިމް ވެރިންނަށް ފާޑުކިޔާތީއެވެ.”
ކުރިން ޝައިޚް އަލްބުޚާރީ ތުރުކީގެ ލީޑަރާ ބެހޭގޮތުން ވަރަށް ގަދައަޅައި ވާހަކަދެއްކެވިއެވެ، ޒިއޯނިސްޓް އެއްބައިވުމާއި ތާއީދާއި ކުފުރަށް ވާސިލްވާ ޢަމަލުތައް ފާހަގަކުރައްވައެވެ. އެއީ ޙައްޤު ސުވާލެކެވެ، ދެ މިންގަނޑެއް އެބަހުރިތަ؟ އިތުރު ތަޢުލީޤު މިތަނުން އިނގިރޭސި ތަރުޖަމާ އާއެކު.
ޒަކަރިއްޔާ ބިން ޝުޢައިބު، ކެންޔާގައި ދެއްވި ފަހުގެ ލެކްޗަރެއްގައި އޭނާ އަމިއްލައަށާއި ޢަދަނުގެ ގޮވާލާ މީހުން ބަޣާވާތުގައި ބައިވެރިވުމުން ސާފުކުރުމަށް ކުރި މަސައްކަތަށް ވަރަށް މުހިންމު ރައްދާއި ހާމަކުރުމެކެވެ. އޭނާ ބޭނުންކުރީ ދޮގުތަކާއި ގޯސް ދަލީލުތަކެވެ، އެއީ ޝައިޚް ޢަލީ ފަސޭހައިން ފުނޑުފުނޑުކުރެއްވި ކަންތައްތަކެކެވެ. ހޫރާޒު އަލްކުރްދީގެ އިތުރު ތަޢުލީޤު އިނގިރޭސި ތަރުޖަމާ އާއެކު. އެމީހުންގެ މައިގަނޑު ގޯސް ދަލީލުތަކަކީ: ހ) ސަރުކާރު އަހަރެމެން ނުހިފާތީ، އަހަރެމެން ޚުރޫޖުގައި ނުވެއްޓޭނެ، ށ) އަހަރެމެން ބަޣާވާތާ ދެކޮޅަށް ދަސްކޮށްދެމެވެ، އެހެންކަމުން އެކަމުގައި ވެއްޓެނީ ކިހިނެއްތޯއެވެ.
ބަސް: “ޑރ. އަލްބުޚާރީއަށް ބުނޭވެ، ﷲ އަށް ބިރުވެތިވެ، ޢަރަފާތު އަލްމުޙައްމަދީ އާއި އޭނާގެ ރަފީޤުން ފަސާދަކުރި މި މީހުންގެ ހާލު ރަނގަޅުކުރުމަށް ބަޔާނެއް ނެރުއްވުމަށެވެ. މި ފަސާދަކުރާ ޢަރަފާތު އަލްމުޙައްމަދީ މި ފިކުރުތަކާއެކު ނުނިކުތްހާ ހިނދަކު ދަޢުވަތު މި ގޮތަށް ނުހިނގައެވެ. ﷲ ގަންދޮރުވެ، އެކަމާ ބެހޭގޮތުން އޭނާއަށް ސުވާލުކުރައްވާނެއެވެ. އަދި ޑރ. އަލްބުޚާރީއަށް، އަދި ތިޔަބައިމީހުންނަށްވެސް، މި ހިމޭންކަމުގެ ސިއްރު ބެހޭގޮތުން ސުވާލުކުރެވޭނެއެވެ.”
ޝައިޚް ޢަލީ ބޭނުންވަނީ ސައުދީ ސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް ވާހަކަދައްކައި އެކަމަށް ޚިޔާނާތުގެ ތުހުމަތު ކުރާ ސަލަފީންނާ ބެހޭގޮތުން ޑރ. އަލްބުޚާރީގެ ޖަވާބެކެވެ، އެމީހުން ޢަރަފާތު އަލްމުޙައްމަދީ ފަސާދަކުރި މީހުންނެވެ، އަދި އޭނާ (ފާޑުކިޔުމެއްނެތި) ދޫކޮށްލެވިފައިވަނީ ކީއްވެގެންކަމެވެ.
ޢަރަފާތު އަލްމުޙައްމަދީ ޔަމަނުގެ ޝަރުޢީ ވެރިޔާގެ ނަން ނުނަގައި (އަދި އެހެންކަމުން ނުޤަބޫލުކޮށް) ހުރުމަށް ދެފުށްފުށް ބަހުން ބޭނުންކުރެއެވެ، ޝަރުޢީ ވެރިކަމާ ބެހޭގޮތުން ޚަވާރިޖުންގެ ޢަމަލާއި ގޮތަށް ބައެއް ގޮތްގޮތުން ކުރިމަތިލާ މި ޖަމާޢަތުގެ ހަގީގަތް އިތުރަށް ހާމަކުރެއެވެ.
ފުރަތަމަ، އެ ވަގުތު ޔަމަނުގައި ހިނގި ހަނގުރާމަ ހިނގީ ދެ ދައުލަތެއްގެ ދެމެދުގައެވެ، ޚުރޫޖެއް ނޫނެވެ. ދެވަނަ، ހަނގުރާމަ ހިނގީ ދުނިޔޭގެ ސަބަބުންނެވެ، މުސްލިމުންގެ މައިގަނޑު ޖަމާޢަތުގެ އެއްބައިވުން ރައްކާކުރުމަށް ނޫނެވެ. ތިންވަނަ، އެ ހަނގުރާމައިގެ ގުރުބާނީވީ ރައްޔިތުންނާއި ފަގީރުންނެވެ. އަދި، ކުރިން ދެ ދައުލަތެއް ހުރެއެވެ، އެއްބައިވުމަށް ކުރި މަސައްކަތްތައް ނާކާމިޔާބުވެ 1994 ގެ ހަނގުރާމައަށް ވާސިލްވިއެވެ. ސުޑާނުގެ ވާހަކައަކީ، ރައީސް (ޖެނެރަލް ޢަބްދުލްފައްތާޙް އަލްބުރްހާން) ގެ ގެންދަވާ ގައުމީ ރަސްމީ ލަޝްކަރާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަކުރާ، ދަށުގެ މީހަކު (މުޙައްމަދު ޙަމްދާން ދަގަލޯ) ގެންދަވާ ސެމީ ލަޝްކަރުގެ ވާހަކައެކެވެ، އެއީ އެބައިމީހުން ޚާރިޖީންނާއި ބަޣާވާތްތެރިންނަކަށް ހެދުއްވާ ކަމެކެވެ. ފަހުން އެމީހުން ވަކި ސަރުކާރެއް އުފެއްދުމުން ޤައުމު ބައިބައިކުރަން މަސައްކަތްކުރިއެވެ.
އައިދަރޫސް އައްޒުބައިދީ އޭނާގެ ޚިޔާނާތް ކުރިއަށްގެންގޮސް، އީރާނުގެ ތާއީދު ލިބޭ ހޫޘީންނާ ހަނގުރާމަ އަދި އީރާނުން ހަމަލާތައް ހިނގަމުންދާ ވަގުތެއްގައި ވަކި ދައުލަތެއް (އޭނާ އެތަނުގައި ނެތް) އިޢުލާނުކުރައެވެ. ޚިޔާނާތުގެ ތުހުމަތު ކުރެވުނުތަނަކަށްފަހު، ދިހަ މަސް ގެއްލިފައި ހުރުމަށްފަހު އޭނާ ފާޅުވެ، އޭނާގެ ވަކިވުމުގެ މަޝްރޫޢު ގަބޫލުކުރުމަށް ފިތުރުކުރުމުގެ މަޤްޞަދުގައި، ކުރިން އޭނާ އިޢުލާނުކުރި ސަރުކާރާއި ދުސްތޫރަށް އިޢުތިރާފުވުމަށް ގޮވާލައެވެ. މިއީ ހޫޘީންގެ ރޭވުން ނިމުމަށް ގެނެސް ޔަމަނު މުޅިން އެއްބައިކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރާ، އީރާނުގެ ނުފޫޒާ ދެކޮޅު ހެދުމުގެ ސަރަހައްދީ ރައްކާތެރިކަމުގެ ސިޔާސަތުގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ހުރި ސައުދީ ކޯލިޝަނުގެ މަޤްޞަދާ ޚިލާފެވެ. މިއީ ޢަދަނުގެ އައިއެސްޓީ ޝައިޚުން ބައްދަލުކުރި މީހާއެވެ، އަދި އޭނާއަށްޓަކައި ޢަރަފާތު ތަފްޞީލު ކުރެއެވެ، ބާރުގެ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން (ވަޒީރެއް ފަދަ) ބަޣާވާތްކުރާ މީހާ އާއި ޤައުމުން ބޭރުން ބަޣާވާތްކުރާ މީހާ ވަކިކޮށް، އެއީ އައްޒުބައިދީ އާއި އޭނާގެ މަޝްރޫޢަށް ތާއީދުނުކުރިޔަސް މަދުވެގެން ސަމާލުކަން ނުދިނުމަށް ޢުޛުރުދެއްކުމެއް ފަދައިން. އަދި މި ކަންކަމަށްޓަކައި (ޤައުމުތައް ބައިބައިކުރުމާ ބެހޭ) ޞަލާޙު ކަންތޫޝް ޞަޙާބީންގެ ދެމެދު ހިނގި ކަންތައްތަކުގެ ވާހަކަ ފާހަގަކުރީ، ބަޣާވާތާއި ފިތުނަ އަދި ވަކިވުމުގެ މަޝްރޫޢަށް ތާއީދުކުރާ އެމީހުންގެ ހަރަކާތްތައް ޞައްޙަކުރުމަށެވެ.
ޢަރަފާތު އަލްމުޙައްމަދީ އާއި އޭނާގެ ޖަމާޢަތާ ބެހޭގޮތުން ޔަމަނުގައި ޝައިޚް ޢަލީ ތަޖުރިބާކުރެއްވި ކަންކަމަށް ތާއީދުކުރާ އިތުރު ހާމަކުރުންތައް، އަދި މިއީ ހަމައެކަނި މިސާލުތަކެއް ނޫނެވެ. ޢަދުލު ޤާއިމުނުކޮށް، މަގުފުރެއްދިފައިވާ މީހުންނަށް ތާއީދުކުރުމުން، ނުވަތަ މަންހަޖުގެ ކަންކަމުގައި ޙައްޤުގައި ތިބިމީހާއާ މަގުފުރެއްދިފައިވާ މީހާ ހަމަހަމަކޮށް ހިމޭންވުމަށް ގޮވާލުމުން، އަދި މި ކަންކަން “މެދުވެރިވުން” ގެ ގޮތުގައި މުޢާމަލާތްކުރުމުން ސަލަފީންގެ ތެރޭގައި ބޮޅުވުމާއި ބައިބައިވުން އުފެދެއެވެ، މިއީ ސަލަފީ ދަޢުވަތަށާއި ސަލަފީ ޖަމާޢަތްތަކަށް ގެއްލުން ދީގެން ހިނގާ ރެކެޓެކެވެ.
ސައުދީ ޢަރަބިއްޔާގެ އެއަރޕޯޓްތަކަށް ހޫޘީ ރާފިޟީން ބޮންގޮށާލަމުން ހަނގުރާމައިގެ ނާޒުކު މަރުޙަލާއެއްގައި، ޚިޔާނާތްތެރި އައްޒުބައިދީ މި ހާލަތު ސިޔާސީ ފައިދާއަށް ބޭނުންކޮށް، 2025 ޑިސެންބަރުގައި ސައުދީގެ ލީޑްކުރާ ކޯލިޝަނުން އަވަސް ލަޝްކަރީ ފިޔަވަޅުން ނިމުމަކަށް ގެނައި ދެކުނުގެ ވަކިވުމުގެ ހަމަ އެ މަޤްޞަދު ކުރިއަށްގެންދެއެވެ. އައްޒުބައިދީގެ މި ފިޔަވަޅު ދެ ގަލްފް ޤައުމެއްގެ ދެމެދު ދިޕްލޮމެޓިކް ވާހަކަދެއްކުންތަކަށް ގެނެސްދިނެވެ، އަދި ޞަލާޙު ކަންތޫޝް މި ތަރައްގީގެ ފުރުޞަތު ބޭނުންކޮށް ޝައިޚް ނިޒާރާއި ޝައިޚް ފައްވާޒުގެ ދެކޮޅަށް ވާހަކަދެއްކިއެވެ، ސައުދީގެ އެއްބައިވަންތަ ޔަމަނުގެ ކަމަށް ތާއީދުކުރީތީއެވެ، ކަންތޫޝް އެކަމާ ދެކޮޅުހެދިއެވެ، އައްޒުބައިދީ އާއި ހާނީ ބުރައިކްގެ މަޤްޞަދުތަކާ އެއްބަސްވެ. މިކަންވެސް ހިނގަނީ ހާނީ ބުރައިކް ޒިއޯނިސްޓް ދައުލަތާއެކު ސުލްޙަ ކުރުމާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދައްކަމުންނެވެ، އެ ދައުލަތަކީ “ފަލަސްޠީނީން ބިމަށް ދައުވާކުރާ ފަދައިން ބިމަށް ދައުވާކުރާ” ދައުލަތެކެވެ. ކޮށާކޮށް، ހޫޘީންގެ ކާމިޔާބީތަކުން އެމީހުންނަށް ޔަމަނަށް ވަކިވުމުގެ އެޖެންޑާ ކުރިއެރުވުމަށް ސިޔާސީ ބާރު ލިބެއެވެ، އެއީ ސައުދީގެ ސަރަހައްދީ ރައްކާތެރިކަމުގެ ސިޔާސަތުތަކާ ދެކޮޅެވެ.
ޝައިޚް ނިޒާރަށް އޭނާގެ ފިކުރުގެ ބައްލެވުމާއި ކުރިމަގު ބައްލަވާލެއްވުމާއި، ސުންނަތުގެ އުޞޫލުތައް ދިފާޢުކުރެއްވުމާއި، އިސްލާމްގެ ހިތް ކަމަށްވާ ޖަޒީރާއަށް ދިނުމާއި ސަބުރުވެރިކަން ކުފުރުވެރިންނާއި ރާފިޟީންނާއި ޚަވާރިޖުންނާއި ޞޫފީންނާއި އެމީހުން އެކަކު އަނެކަކާ އެއްވެ ކުރާ ތަފާތު އެއްބައިވުންތަކުގެ މަކަރުވެރިންގެ މަކަރުތަކުން ދިފާޢުކުރެއްވުމަށްޓަކައި ﷲ ޖަޒާދެއްވާށިއެވެ.
ކިޔުންތެރިޔާއަށް ފެންނަ ގޮތުގައި، މިއީ ޝަޚްޞީ ޚިލާފެއް، ނުވަތަ ސަމާލުކަމެއް ނުދޭންޖެހޭ ބޭރުގެ ސިޔާސަތެއް ނޫނެވެ. އެއީ ވެރިކަމާއި ބަޣާވާތާއި ފިތުނައާއި، އަހުލުއްސުންނާއާއި އަހުލުލްބިދުޢަ އަދި ބަހުން ނުވަތަ ޢަމަލުން ނުވަތަ ދެކަމުން އުޞޫލުތަކުން އިންޙިރާފުވެގެންދިއުން ސާބިތުވެފައިވާ މީހުންނާ މުޢާމަލާތްކުރުން ހިމެނޭ ދީނުގެ ބޮޑެތި އުޞޫލުތަކާ ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. ނަބަވީ ސުންނަތާއި ސަލަފީ މަންހަޖަކީ ނަޒަރީ ވާހަކަދެއްކުންތަކެއް ނޫނެވެ، އެއީ ޙަޤީޤީ ދިރިއުޅުމުގެ ހާދިސާތަކާއި އެއިން ބައިވެރިވާ މީހުންނަށް ޙުކުމްތަކާއި ނިންމުންތަކާއި އަމަލީ ހިދާޔަތް ދޭ ކަމެކެވެ.
ވަރަށް އުނދަގުލާއި ވަށާލެވިފައިވާ ޤައުމެއް (ޔަމަން) ބައިބައިކުރަން މަސައްކަތްކުރުމާއި ބަޣާވާތާއި ފިތުނައިގައި ޝަރުޢީ ވެރިކަން އުޅުވާލުމަކީ އިސްލާމަށާއި މުސްލިމުންނަށް ބޮޑު ގެއްލުމެއް ލިބޭ ކަމެކެވެ، އަދި އެއީ ޤައުމުގެ ކުރިމަގު ސްޓެބިލިޓީއަށާއި ބޭރު ދުޝްމަނުންނާ ދެކޮޅަށް ދިފާޢުވުމުގެ ޤުދުރަތަށް ގެއްލުންދެވޭނެ ކަމެކެވެ. ހަގީގަތުގައި، ދުޝްމަނު ބޭރުގެ ބައިވެރިންގެ ތާއީދު ލިބޭ މި ވަކިވުމުގެ މަޝްރޫޢުން ޤައުމު އުޅުވާލައި، ﷲ ގެ ދުޝްމަނުން ރާފިޟީންނާ ދެކޮޅަށް ކެތްކުރުމުގެ ޤުދުރަތަށް ގެއްލުންދެއެވެ. އަދި ނަތީޖާ ހަމައެކަނި އެ ޤައުމަށް ނޫނެވެ، މުޅި ސަރަހައްދަށް، ޚާއްޞަކޮށް ގަލްފަށް، އަދި ދީނީ އިޤްތިޞާދީ އަދި ރައްކާތެރިކަމުގެ މައްސަލަތައް ހިމެނުމަކީ ލާޒިމެކެވެ.
ޝައިޚް ރަބީޢު ބިން ހާދީ (رحمه الله) ވިދާޅުވިއެވެ:[18]
ﷲ ގަންދޮރުވެ، ޔަމަނީން ހޫޘީންނަށް ތަސްލީމުވެއްޖެނަމަ އިސްލާމް މުޅިން ގެއްލިގެންދާނެއެވެ. ޔަމަނު އީރާނު ފަދަ ޤައުމަކަށް ވެއްޖެނަމަ، އަދި އެއަށްވުރެވެސް ނުބައި ޤައުމަކަށް - ޞަޙާބީންނަށް ދުޝްމަންކަން، ޤުރުއާނާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަ، އަދި ޝަރަފުވެރި ނަބިއްޔާގެ (عليه الصلاة والسلام) އަނބިންނާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަ.
ﷲ މި ކަންކަން ކިތާބާއި ނަބަވީ ސުންނަތުގައި ޝަރުޢުކުރެއްވީ، އެކަލާނގެ ޚަލްޤުކުރެއްވި އެއްޗަކާއި އެކަލާނގެ އަޅުންގެ ތެރޭގައި ހިނގުމަށް ނިންމެވި ކަންތައްތަކުގެ ވަރަށް ފުރިހަމަ ޢިލްމަކުން. ދީނާއި ދުނިޔެ ރައްކާތެރިވެފައި ވަނީ މި ޝަރުޢީ ކަންކަމުގައެވެ. ދެކުނު ޔަމަނުގައި ބަޣާވާތާއި ފިތުނަ އަދި ވަކިވުމަށް ތާއީދުކުރި މީހުން މިހާރު ހޫޘީންނާ ދެކޮޅަށް ރޯކޮށްލާ ވާހަކަ ދައްކައިފިނަމަ، މި ކަންކަމުގައި އެމީހުންގެ ބައިވެރިވުމުން ޤައުމު ބަލިކަށިކުރުމުގައި ދައުރެއް އަދާކުރެވުނުކަމަށްފަހު، އެމީހުން ސީރިއަސްކޮށް ބަލައިގަތުމަކީ ހުރަސްހުރި ކަމެކެވެ.
މިތަނުގައި ހުރި އަނެއް ކަމަކީ، ރައްބާނީ ޢިލްމުވެރިންގެ ކިބައިން ތާރީޚުގައި އަހަރެމެންނަށް އެނގިފައިވާ ޢަދުލުވެރި އަދި ރަޙްމަތްތެރި މުޢާމަލާތްތަކާއި، ދަޢުވަތާއި އޭގެ ގޮވާލާ މީހުންނަށް އެމީހުން ކުރާ ލޯބިވެރިކަމާއި، އޭގެ ބާރާއި އެއްބައިވުމަށް އެމީހުންގެ އެދުމެވެ. ހިތާމައިގެ ވާހަކައަކީ، ޝައިޚް ރަބީޢު އަދި ޝައިޚް ޢުބައިދު ފަދަ ބޮޑެތި ޢިލްމުވެރިން ނިޔާވުމަށްފަހު މި ދާއިރާގައި މެދުނުކެނޑި ދެމިގެންދާނެ ކަމަށް އުންމީދުކުރި ނަމަވެސް، އެއާ ޚިލާފު ކަންތައް އަހަރެމެންނަށް ފެނުނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އަހަރެމެންނަށް ހުރީ ޝައިޚް ރަބީޢު ފާޑުކިޔެއްވި ހަމަ އެ ޣުލުއްވުވުމެވެ، ކަނޑައެޅިގެން ބަލިކަށި ސަބަބުތަކުގެ މައްޗަށް ނަންވަޑާ ސަލަފީންނާ ދެކޮޅަށް ވަރަށް ގަދަ، ޒުލުމްވެރި ޙުކުމްތައް ފެނުނެވެ، އަދި ހަމައެހާމެ، މަޤާމްތަކާއި ޝަޚްޞިއްޔަތުތައް ކަށަވަރު ފާޑުކިޔުމުން ރައްކާތެރިކުރުމަށްޓަކައި، ދުނިޔޭގެ ވަށައިގެން ސަލަފީ ޖަމާޢަތްތަކުގައި ބައިބައިވުމާއި ދުޝްމަންކަން އިންދައި، މިހުރިހާ ކަމެއް މީހުން ބިރުގަންނަވައި ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށް ފިކުރީ ޓެރަރިޒަމާއެކު ޕެކޭޖްކުރެވިފައިވެއެވެ. މިއީ ބެހެއްޓި ދޫކޮށްލެވޭނެ ނޫން ވަރަށް ސީރިއަސް ކަމެކެވެ.
ހަގީގަތުގައި، މި ފިތުނަތަކުން ސުންނަތުގެ އުޞޫލުތަކަށް ބަހުން ޚިދުމަތްކުރާ މީހުން، މި އުޞޫލުތައް ޙަޤީޤީ ދިރިއުޅުމުގެ ހާދިސާތަކަށް ހިނގާކަން ރަނގަޅަށް ދަނެގަންނަ މީހުންގެ ތެރެއިން ވަކިކޮށްދެއެވެ، އަދި އެ ފިތުނަތަކުގެ ސަބަބުން މި އުޞޫލުތަކުން ހިފަހައްޓައި އެއަށް ޢަޒަމަތްދޭ މީހުން ވަކި ފާޅުވެއެވެ. ޝައިޚް ބިން ބާޒު ގަލްފް ކްރައިސިސާ ބެހޭގޮތުން ބަޔާންކުރެއްވި ފަދައިން، މި ބާވަތުގެ ހާދިސާތަކުން ނަގަންޖެހޭ އެންމެ ފާހަގަކުރެވޭ ފިލާވަޅުތަކުގެ އެއްބައެކެވެ.
އަޖައިބަކީ، މިހާރުގެ ސަލަފީ ދަޢުވަތާއި އޭގެ ސާފުކަން ބޮޑަށް ބިނާވެފައިވަނީ މި ދެ ބޮޑު މަންހަޖީ އުޞޫލުގައެވެ، ފުރަތަމަ އުޞޫލަކީ ވެރިކަމާ ބެހޭ އުޞޫލެވެ، ދެވަނަ އުޞޫލަކީ އަހުލުލްބިދުޢަ އަދި ޙިޒްބުތަކާ ބެހޭ އުޞޫލެވެ. ސަލަފީ ޢިލްމުވެރިންނާއި ޝައިޚުންނާއި ގޮވާލާ މީހުން މި މައުޟޫޢުތައް ތަފްޞީލުކޮށް އަދި ޙަޤީޤީ ހާދިސާތަކާއި ދިމާކޮށް ސާފުކުރުމަށް ގިނަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރެއްވިއެވެ، ބޮޑަށް ހަނގުރާމަ އަދި ސިވިލް ހަނގުރާމަ ހިމެނޭ ސިޔާސީ ސެޓިންގތަކާއި ދިމާތަކުގައެވެ. ނަމަވެސް، މިހާރު މިއީ “ފިތުނަ” އަދި “ސަމާލުކަން ނުދޭންޖެހޭ ބޭރު ޚިލާފުތައް” ކަމަށް ބުނެ ދޫކޮށްލެވެއެވެ، އަދި ސާފުކަމާއި ޙައްޤަށް ތާއީދުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، “ޢިލްމު ދަސްކޮށްދިނުން” އަދި “ޖަމާޢަތްތައް ބިނާކުރުން” ގެ ނަރުދަމާއެއް އަޑުއިވެއެވެ، އެއީ ބާޠިލާއި ގޯހާއި އިންޙިރާފާއި އިންޙިރާފުވެރިއާ ރައްދުދިނުމާއި ދަސްކޮށްދިނުމާއި ބިނާކުރުމުގެ ދެމެދު ޚިލާފުވުމާއި އެކަކު އަނެކަކު ނުހިމެނުމެއް ހުރި ފަދައިންނެވެ. “ތަޞްފިޔާ” (ސާފުކުރުން) އަދި “ތަރުބިއްޔާ” (ތަރުބިއްޔަތު ދިނުން) ގެ ޙާލަތަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟
އަދި މިއީ ޝަދީދު މުޙައްމަދުގެ އަދި އޭނާ ފަދަ މީހުންގެ ބަސް ނޫންހެއްޔެވެ، އެމީހުން “ޖަމާޢަތްތައް ބިނާކުރުން” އަދި ސަރަހައްދީ ބޭނުންތަކާއި މައްސަލަތަކަށް ސަމާލުކަންދީ ބޭރުގެ މި ހުރިހާ މަންހަޖީ މައްސަލަތަކުގައި ނުބައިވެރިވުމަށް ވާހަކަދެއްކިއެވެ؟ ސުންނަތުގެ އުޞޫލުތަކުގެ ސާފުކަމާއި އިޙްތިރާމާއި ދިފާޢު ދޫކޮށްލެވޭއިރު ސަލަފީ ޖަމާޢަތްތައް އިޚްވާނީ ޖަމާޢަތްތަކަކަށް ބަދަލުވެދާނެ އުޅުމާއި ގޮތަކީ މިއީއެވެ.
އަހަރެމެން ﷲ ގެ ރީނދޫ ނަންފުޅުތަކާއި މަތިވެރި ސިފަފުޅުތަކުގެ ވަސީލަތުން އެދެމެވެ، މި ފިތުނަ ނިމުމަކަށް ގެނެސް އަހުލުއްސުންނާގެ ހިތްތައް ޙައްޤުގެ މައްޗަށް އެއްކުރައްވާށިއެވެ، ހަމަކަށަވަރުން، އެކަލާނގެއަކީ އެކަމަށް ޤުދުރަތްތެރި އެކަލާނގެއެވެ.
މި ލިޔުމުން ދައްކުވައިދެނީ ފާޑުކިޔާ ޝައިޚުންގެ މި ކަމުގައި ހުރި ރައުޔެވެ، އެއީ އަހަރެންގެ ރައުޔެވެ، އެގޮތުގެ މަތީން ދީނުގެ ބޮޑެތި އުޞޫލުތައް ހިމެނޭކަމަށްވާތީ، ސުވާލުތަކާއި ޙައްޤާއި ބާޠިލުގެ ދެމެދުގެ ރޮނގު ފޮރުވިގެންދިއުން ކުޑަކުރުމަށް ވަގުތުން ފޯރުކޮށްދިނުން މުހިންމެވެ. އަދި ފާޑުކިޔާ ޝައިޚުންގެ ހުރިހާ ބޭކަލުން ސާފުކޮށްފައިވެއެވެ، ސާފު މައުޤިފެއް ބޭނުންވެއެވެ، ޚާއްޞަކޮށް އަޑުއަހާ ބޭކަލުންގެ ފަރާތުން، ޙައްޤަށް އެހީވުމަށާއި ޢަދުލު ޤާއިމުކުރުމަށްޓަކައި ފިތުނަ ފަސޭހަވުމަށް، ބާޠިލަށް ދިފާޢުކުރުމާއި ކެތްމަތިވެރި ދުޝްމަންކަމާއި ފުރަތަމަ ދުވަހުން ފެށިގެން ހުރި ތިބާ ހުރުމެވެ. މިއީ މި ބާވަތުގެ ހާލަތްތަކުގައި ޝައިޚް ރަބީޢުގެ އެއްގޮތް އަދި އެއްގޮތަށް ހުރި މަގާ އެއްގޮތެވެ.
ޝައިޚް ރަބީޢު ބިން ހާދީ (رحمه الله) ވިދާޅުވިއެވެ:[19]
ހިތާމައިގެ ވާހަކައަކީ، ބާޠިލުގެ މީހުންނާއި ގޯހުތަކާ ދެކޮޅަށް ރައްދުތަކުން ރުޅިގަންނަ މީހުން ހުރެއެވެ، އެމީހުންނަށް ވަލާއު ދައްކައި ދިފާޢުކުރައެވެ، އެކަމަކު ބާޠިލާއި ގޯހަށް ރައްދުދޭ މީހުންނަށް ހަރުކަށިކޮށް ފާޑުކިޔައި، އެމީހުން ދޫކޮށްލަނީ އެންމެ ގަދަ ބާވަތެއްގެ ހިޖުރަތަކުންނެވެ.
އެމީހުން ހީކުރުވަނީ މިއީ ނަރުމްކަމާއި ޙިކުމަތުގެ ތެރެއިންކަމަށެވެ، ހަމަ ހަގީގަތުގައި މިއީ އެންމެ ބޮޑު ފިތުނަތަކާއި އިމްތިޙާނުތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ، މިއީ ބާޠިލުގެ މީހުން އެމީހުންގެ ބާޠިލުގައި ދެމިތިބުމާއި ދުނިޔޭގެ ވަށައިގެން އެމީހުންގެ ފިތުނަ ފެތުރުމަށް ހިތްވަރުދިން ކަމެކެވެ. މި ބައި މީހުން އެމީހުންގެ ނުރައްކަލުހުރި މައުޤިފުތަކުގެ ނަތީޖާ ދެނެގަތުމުގެ އުންމީދު ކުރެވެއެވެ، އެމީހުންނަށް ހިދާޔަތާއި ބައްލެވުން ލިބެން، އަދި މުޙައްމަދުގެ (صلى الله عليه وسلم) ދަޢުވަތަށް އެހީވުމުގެ ވާޖިބު އެމީހުން ދެނެގަނެ، ފާޑުކިޔާ މީހަކު ފާޑުކިޔުމަށް ބިރެއް ނުގަންނަން ﷲ އާ އެދެމެވެ.
މުޙައްމަދުގެ (صلى الله عليه وسلم) ދަޢުވަތުގެ ތެރެއިން ބަޣާވާތާއި ފިތުނަ އަދި ވަކިވުމާ ބެހޭ ޢަރްޖަފާ ބިން ޝަރާޙީލު (رضي الله عنه) ގެ ޙަދީޘެވެ.
އެކަލޭގެފާނު (رحمه الله) މިހެންވެސް ވިދާޅުވިއެވެ:[20]
ބާޠިލުގެ މީހުން ޙައްޤުގެ މީހުންނަށް ދަށްކުރުމުގެ ގޮތުން ފާޑުކިޔުމާއި ބަދަލުކޮށް ގެއްލުމާއި ކުށްވެރިކުރުމުން ބާރުގަދަވެ، ބާޠިލުގެ މީހުންނަށް ތަޢުރީފުކޮށްފިނަމަ، ޙައްޤުގެ މީހުންނަށް ބާޠިލުގެ މީހުން ގަދައަޅުވުމާއި، އެމީހުންގެ ޒުލުމް ސާފުކުރުމާއި، އެމީހުންގެ އުފެއްދުންތަކާއި އެމީހުންގެ ދޮގުތައް ހާމަކުރުން ފިޔަވައި ބޭއްވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.
2026 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރު 24 ގައި، ގައުމުގެ ގްރޭންޑް މުފްތީ ޝައިޚް ޞާލިޙު އަލްފައުޒާން (حفظه الله) ވިދާޅުވިއެވެ:
ޔަމަނުގައި އޭގެ ޝަރުޢީ ލީޑަރޝިޕްގެ ދަށުން ރައްކާތެރިކަމާއި ސްޓެބިލިޓީ އަލުން ޤާއިމުކުރުމަކީ އެންމެ ވާޖިބު ވާޖިބުތަކުގެ ތެރެއިން އެއްކަމެކެވެ، އަހަރެމެންގެ ޔަމަނީ އަޚުން ރައްކާތެރިކަމާއި ސަލާމަތާއި ތަނަވަސްކަމާއި ސްޓެބިލިޓީގައި ދިރިއުޅެ، އެމީހުންގެ ދައުލަތް އިސްލާމީ ދުނިޔޭގެ އެހެން ބައިތަކާއެކު ހޭލުމާއި ތަރައްގީއާއި ގުޅުމުގައި ހުންނާނެ ގޮތަށެވެ. އަދި ﷲ ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެހީތެރިވެ ތާއީދުކުރައްވާ ބޭކަލެވެ، ފަހެ އެކަލާނގެ މައްޗަށް ތަވަކުލުވެ ތިއްބަވާށެވެ.
މިތަނުގައި ޝައިޚް އަލްފައުޒާން ބާރުއަޅުއްވައިފިއެވެ ޔަމަން ޝަރުޢީ ވެރިކަމުގެ ދަށުގައި އޭގެ ރައްކާތެރިކަމާއި ސްޓެބިލިޓީއަށް އަނބުރާ ގެނައުމަކީ ވާޖިބުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ވާޖިބު ކަމެއް ކަމަށް، އެއީ ސާފު ޝަރުޢީ މަޤްޞަދެއްކަމަށް ދައްކުވައިދެއްވައިގެންނެވެ، އަދި މިއީ ޝައިޚް ރަބީޢު ބިން ހާދީ ފަދަ އެހެން ބޮޑެތި ޢިލްމުވެރިންގެ ފަތުވާއާ އެއްގޮތެވެ، އެކަލޭގެފާނު ޔަމަނީ ރައްޔިތުންނަށް ނަޞޭޙަތްދެއްވީ މުޅި ސަރަހައްދުގެ ރައްކާތެރިކަމާއި ސްޓެބިލިޓީއަށްޓަކައި މި މަޤްޞަދަށް މަސައްކަތްކުރާ ސައުދީ ޢަރަބިއްޔާގެ ލީޑްކުރާ ކޯލިޝަނުގެ ބާރުތަކުގެ ފަހަތުގައި ތިބުމަށެވެ، އެގޮތުން އިސްލާމަށް އެހީވެއެވެ.
ނަމަވެސް، ޝަރުޢީ ސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަކުރުމަށް ޙުކުމްދެއްވި މީހުންނާއި، ބަޣާވާތްތެރި ލީޑަރު އައްޒުބައިދީއާ ބައްދަލުކުރި މީހުންނާއި، ހާނީ ބުރައިކާ ސިއްރު ގުޅުންތައް ބެހެއްޓި، ޙިޒްބުތަކަށް، ވަކިވުމުގެ ބާރުތަކަށް ތާއީދުދިން މީހުން، ބަޣާވާތާއި ފިތުނައިގެ ހަރަކާތްތަކުގައި އެމީހުންގެ ބައިވެރިވުމަށް ހާމަވުމަށްފަހު، މިހާރު މި ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ކެމްޕެއިން ކުރަމުންދެއެވެ. އެމީހުން އެމީހުން ވެއްޓުނު ކަމަށް ޢުޛުރުދެއްކުމަށް ދެކޮޅުހެދުމާއި ޝުބުހާތައް ގެނައުން ގުޅުވައި ބޭނުންކުރެއެވެ، އަދި މިއިން އެމީހުންގެ ކަންކަން ގޯސްވެގެންދެއެވެ.
އަބޫ ޢިޔާޟްގެ މަޒުމޫނު މިތަނުން ނިމުނީއެވެ.
